Büyük harflerin kullanıldığı yerler; nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti, kesme işareti, iki nokta ve kısa çizginin kullanımı.
Büyük harflerin kullanıldığı yerler
- Cümleler büyük harfle başlar: “Bugün hava çok güzel.”
- Kişi adları ve soyadları: Ayşe Yılmaz, Mehmet Akif Ersoy
- Saygı sözleri ve unvanlar adla birlikte: Ayşe Hanım, Ali Bey, Doktor Can, Öğretmen Elif
- Ülke, il, ilçe, köy, mahalle, cadde adları: Türkiye, Konya, Kadıköy, Atatürk Caddesi
- Kıta, dağ, deniz, göl, ırmak adları: Asya, Ağrı Dağı, Karadeniz, Van Gölü, Kızılırmak
- Millet, dil ve din adları: Türk, Türkçe, İngilizce, İslamiyet
- Kurum ve kuruluş adları: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Atatürk İlkokulu
- Gezegen ve yıldız adları: Mars, Jüpiter, Kutup Yıldızı (Dünya, Güneş, Ay gök bilimi anlamında büyük harfle)
- Kitap, dergi, gazete adları: Çalıkuşu, Bilim ve Teknik
- Hayvanlara verilen özel adlar: Pamuk, Karabaş
- Belirli gün ve haftalar: Cumhuriyet Bayramı, Öğretmenler Günü
⚠️ Ay ve gün adları belirli bir tarih bildirdiğinde büyük harfle yazılır: “29 Ekim 1923 Pazartesi”. Tarih bildirmediğinde küçük harfle: “Her pazartesi bayrak törenimiz olur.”
Nokta ve virgül
Nokta (.)
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur: “Okula yürüyerek gittim.”
- Kısaltmaların sonuna konur: “Dr., Prof., vb.”
- Sıra bildiren rakamlardan sonra konur: “5. sınıf, 3. kat”
- Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için: “24.10.2026”
Virgül (,)
- Eş görevli sözcükleri ayırmak için: “Pazardan elma, armut, portakal aldık.”
- Sıralı cümleleri ayırmak için: “Kalktı, giyindi, kahvaltısını yaptı.”
- Hitaplardan sonra: “Sevgili arkadaşım, mektubunu aldım.”
- Evet, hayır, peki gibi sözcüklerden sonra: “Evet, yarın geliyorum.”
- Cümlede karışıklığı önlemek için: “Yaşlı, adamı izliyordu.” (Yaşlı biri, adamı izliyordu.)
Soru, ünlem, kesme, iki nokta, kısa çizgi
Soru işareti (?): Soru bildiren cümle ve sözcüklerin sonuna konur. “Ödevini yaptın mı?” Bilinmeyen ya da şüpheli bilgi için yay ayraç içinde: “Yunus Emre (1240? – 1320)”
Ünlem işareti (!): Sevinç, korku, şaşırma, acıma gibi duyguları ve seslenmeleri bildiren cümlelerin sonuna konur. “Eyvah, otobüsü kaçırdık!” “Dikkat et!”
Kesme işareti (’): Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır: “Ankara’ya, Ali’nin, Türkiye’de, Atatürk’ü”.
⚠️ Kurum adlarına gelen ekler ayrılmaz: “Türkiye Büyük Millet Meclisine”. Yapım eki ve çoğul eki de ayrılmaz: “Ankaralı, Türkçe”.
İki nokta (:): Açıklama ve örnek verilecek cümleden sonra konur: “Sepette üç meyve vardı: elma, armut, ayva.” Konuşma çizgisinden önce: “Annem şöyle dedi:”
Kısa çizgi (-): Satır sonunda bölünen sözcüklerde, aralık bildirmek için: “1-5 Mayıs”, “İstanbul-Ankara yolu”.
| İşaret | Kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| . | Cümle sonu, sıra sayısı | 5. sınıf |
| , | Eş görevli sözcükler | elma, armut |
| ? | Soru | Geldin mi? |
| ! | Duygu, seslenme | Eyvah! |
| ’ | Özel ada gelen ek | İzmir’de |
| : | Açıklama, örnek | üç renk: … |
Uygulama
Aşağıdaki metni yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltelim:
❌ “dün annemle izmire gittik orada teyzemi gördük ne kadar sevindim”
✅ “Dün annemle İzmir’e gittik. Orada teyzemi gördük. Ne kadar sevindim!”
- “Dün” cümle başı → büyük harf
- “İzmir” özel ad → büyük harf, ek kesme ile ayrılır
- Tamamlanan cümleler → nokta
- Sevinç bildiren cümle → ünlem
Kavramlar
- Özel ad
- Tek bir varlığı karşılayan, büyük harfle başlayan ad.
- Eş görevli sözcük
- Cümlede aynı görevi üstlenen sözcükler.
- Hitap
- Birine seslenmek için kullanılan söz.
- Kesme işareti
- Özel adlara gelen ekleri ayıran işaret (’).
- Cümleler, özel adlar, kurumlar büyük harfle başlar
- Ay ve gün adları tarih bildirince büyük harfle
- Nokta: cümle sonu, sıra sayısı, kısaltma
- Virgül: eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, hitap
- Kesme: özel adlara gelen çekim ekleri
- İki nokta: açıklama ve örnekten önce
Örnek soru ve çözümü
“ali bey her cumartesi karadenize balığa gider” cümlesini kurallara uygun yazınız.
“Ali Bey her cumartesi Karadeniz’e balığa gider.” (Cümle başı ve unvanlı ad büyük harf; “cumartesi” tarih bildirmediği için küçük; özel ada gelen ek kesmeyle ayrılır; sona nokta.)
Çözümlü örnekler
1. “Ankaraya gittim.” cümlesindeki yazım yanlışını düzeltiniz. Kolay
Çözüm“Ankara’ya gittim.” Özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
2. “Bahçede gül lale menekşe vardı” cümlesine hangi noktalama işaretleri gelmelidir? Orta
Çözüm“Bahçede gül, lale, menekşe vardı.” Eş görevli sözcükler virgülle ayrılır, sona nokta konur.
3. “Türk Dil Kurumuna mektup yazdım.” cümlesinde kesme işareti neden kullanılmamıştır? Zor
ÇözümKurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Sık yapılan hatalar
- Tarih bildirmeyen gün ve ay adlarını büyük yazmak.
- Kurum adlarına gelen ekleri kesmeyle ayırmak.
- Yapım ekini kesmeyle ayırmak (Türk’çe ✗ → Türkçe ✓).
- Soru eki “mi” olmayan soru cümlelerine soru işareti koymayı unutmak.
Biliyor muydun?
Soru işaretinin, Latincede “soru” anlamına gelen “quaestio” sözcüğünün kısaltması olan “Qo” harflerinin üst üste yazılmasından doğduğu düşünülür!