Metin Türleri: Hikâye, Masal, Fabl, Şiir, Anı ve Günlük konu anlatımı

Masal: Olağanüstü olayların, kişilerin ve varlıkların yer aldığı, zamanı ve yeri belirsiz, halk arasında anlatılarak yaşayan hikâyelerdir.

• “Bir varmış bir yokmuş…” gibi tekerlemelerle başlar.
• Dev, peri, cin, konuşan hayvanlar gibi olağanüstü varlıklar bulunur.
• İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
• “Onlar ermiş muradına…” gibi kalıplarla biter.

Fabl: Hayvanların (bazen bitki ve eşyaların) kişileştirilip konuşturulduğu, sonunda ders veren kısa hikâyelerdir.

• Ünlü fabl yazarları: Ezop, La Fontaine; Türk edebiyatında Mevlâna’nın ve Nasreddin Hoca anlatılarının bazıları.
• Örnek: “Ağustos Böceği ile Karınca” → Çalışkan olan kazanır.

Şiir, duygu, düşünce ve hayallerin ahenkli (ritimli) ve etkileyici bir dille anlatıldığı metindir.

• Dize (mısra): Şiirin her bir satırı.
• Kıta (dörtlük): Dörder dizeden oluşan bölümler.
• Kafiye (uyak): Dize sonlarındaki ses benzerliği: “bahçe – gonca”, “güneş – ateş”.
• Redif: Dize sonlarında tekrarlanan aynı görevdeki ek ya da sözcükler: “gelsin – görsün”.
• Ölçü: Hece sayısı eşitliği (hece ölçüsü).

Örnek dörtlük:

“Sabah oldu, uyandım,

Güneş doğdu yüzüme.

Pencereden uzandım,

Kuşlar göründü gözüme.”

Bu dörtlükte “uyandım – uzandım” dizelerinde “-an” sesleri kafiye, “-dım” eki rediftir. “yüzüme – gözüme” dizelerinde “z” sesi kafiye, “-üme” ekleri rediftir.

Şiirde duygu yoğunluğu, benzetme ve kişileştirme sık görülür.

Okura bilgi vermek amacıyla yazılan, gerçek bilgilere dayanan metinlere bilgilendirici (öğretici) metin denir: ansiklopedi maddesi, haber, tanıtım yazısı, ders kitabı metni.