Taslaktan geliştirmeye geçiş; paragraf yapısı (konu cümlesi, destekleyici cümleler, bağlayıcı ifadeler, sonuç cümlesi); anlatım teknikleri ve düşünceyi geliştirme yolları (örnekleme, tanımlama, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma, benzetme); betimleme ve duyulara hitap; öykülemede olay örgüsü, kişi, mekân ve zaman; diyalog kullanımı; söz varlığını zenginleştirme (eş anlamlı, deyim, atasözü); yazıyı değerlendirme ölçütleri (içerik, düzen, dil ve anlatım, yazım ve noktalama), akran değerlendirmesi ve öz değerlendirme; “Bir Başkadır Benim Memleketim!” gibi metinlerden hareketle yazma.
Paragraf yapısı
Paragraf: Bir düşünceyi işleyen, birbiriyle bağlantılı cümlelerden oluşan yazı bölümü
- Konu cümlesi: Paragrafın ana fikrini bildirir (genellikle başta).
- Destekleyici cümleler: Ana fikri açıklar, örneklendirir.
- Bağlayıcı ifadeler: Cümleleri ve paragrafları bağlar → “ilk olarak, ayrıca, bunun yanında, örneğin, sonuç olarak, buna karşın”
- Sonuç cümlesi: Paragrafı toparlar.
💡 Her paragraf tek bir ana düşünceye odaklanmalı; yeni düşünce yeni paragrafta başlamalıdır.
Düşünceyi geliştirme yolları
- Örnekleme: “Örneğin yaşadığım şehirde…”
- Tanımlama: “Kanaat, elindekiyle yetinmektir.”
- Karşılaştırma: “Köy hayatı sakin, şehir hayatı ise hareketlidir.”
- Tanık gösterme: Bir uzmanın ya da ünlü birinin sözünü aktarma
- Sayısal veri: “Türkiye’de 81 il vardır.”
- Benzetme: “Çınar, okulumuzun yaşlı bir bilgesi gibi…”
Betimleme: Duyulara hitap et → renkler, sesler, kokular, tatlar, dokular
Öyküleme: Olay örgüsü (giriş-gelişme-sonuç), kişiler, mekân, zaman; diyalog ile kişileri konuşturmak anlatıma canlılık katar.
Söz varlığı: Aynı kelimeyi tekrar etmek yerine eş anlamlılarını, yerinde deyim ve atasözlerini kullan.
Yazıyı değerlendirme
Değerlendirme ölçütleri:
| Ölçüt | Sorular |
|---|---|
| İçerik | Konu ve amaç net mi? Yeterli örnek ve bilgi var mı? |
| Düzen | Giriş-gelişme-sonuç var mı? Paragraflar mantıklı sırada mı? |
| Dil ve anlatım | Kelimeler doğru ve çeşitli mi? Anlatım akıcı mı? |
| Yazım ve noktalama | Yazım kurallarına ve noktalamaya uyulmuş mu? |
Öz değerlendirme: Kendi yazını yüksek sesle oku; anlaşılmayan, tekrar eden yerleri işaretle.
Akran değerlendirmesi: Arkadaşının yazısında önce güçlü yönleri, sonra geliştirilecek yönleri kibarca belirt.
Kavramlar
- konu cümlesi
- paragrafın ana fikrini bildiren cümle
- bağlayıcı ifade
- cümleleri bağlayan söz
- tanık gösterme
- birinin sözünü kanıt olarak kullanma
- diyalog
- karşılıklı konuşma
- akran değerlendirmesi
- arkadaşın yazıyı değerlendirmesi
- Paragraf: konu cümlesi, destekleyici cümleler, sonuç
- Her paragraf tek bir ana düşünce işler
- Geliştirme yolları: örnekleme, tanımlama, karşılaştırma, tanık, sayısal veri, benzetme
- Betimlemede duyulara hitap et
- Diyalog anlatıma canlılık katar
- Değerlendir: içerik, düzen, dil, yazım
Örnek soru ve çözümü
“Kitap okumak hayal gücümüzü geliştirir.” konu cümlesiyle başlayan bir paragrafı iki farklı düşünceyi geliştirme yoluyla tamamla.
Kitap okumak hayal gücümüzü geliştirir. Örneğin bir masalı okurken hiç görmediğimiz sarayları, ormanları zihnimizde canlandırırız (örnekleme). Kitap, sayfaları arasında bizi dünyanın dört bir yanına taşıyan sihirli bir halı gibidir (benzetme). Bu yüzden her gün biraz okumak hayallerimizi zenginleştirir (sonuç cümlesi).
Çözümlü örnekler
1. Paragrafın ana fikrini bildiren cümleye ne denir? Kolay
ÇözümKonu cümlesi.
2. “Ünlü bilim insanı … der ki” ifadesi hangi düşünceyi geliştirme yoludur? Orta
ÇözümTanık gösterme.
3. Akran değerlendirmesinde neden önce güçlü yönler söylenmelidir? Zor
ÇözümArkadaşımızın emeğini takdir edip motivasyonunu korumak ve eleştirileri daha açık yüreklilikle kabul etmesini sağlamak için.
Sık yapılan hatalar
- Bir paragrafta birden fazla ana fikir işlemek.
- Aynı kelimeyi sürekli tekrar etmek.
- Akran değerlendirmesinde yalnızca kusur aramak.
Biliyor muydun?
Bazı yazarlar yazılarını bitirdikten sonra birkaç gün bekleyip tekrar okur; böylece hataları çok daha kolay görürler!