Bir problemin çözüm adımlarını sözde kod ve akış şemasıyla yazma; karar ve döngü adımları.
Algoritma nedir?
Bir problemi çözmek için izlenecek adımların sıralı listesine algoritma denir. Yemek tarifi, kek yapma adımları, bir yerden bir yere gitmek için yol tarifi… hepsi birer algoritmadır.
İyi bir algoritmanın özellikleri:
- Başlangıcı ve sonu vardır.
- Her adım açık ve kesindir; farklı kişiler aynı adımı aynı şekilde uygular.
- Adımlar doğru sıradadır.
- Sonlu sayıda adımda biter.
Sözde kod
Algoritmayı programlama diline yakın ama günlük dille yazdığımız biçime sözde kod denir.
Örnek problem: Bir babanın yaşı 38, iki çocuğunun yaşları 10 ve 14’tür. Kaç yıl sonra babanın yaşı çocuklarının yaşları toplamına eşit olur?
- Başla.
- Baba = 38, Toplam = 10 + 14 = 24, Yıl = 0 al.
- Baba = Toplam ise 7. adıma git.
- Baba’ya 1 ekle, Toplam’a 2 ekle (iki çocuk da 1 yaş büyür).
- Yıl’a 1 ekle.
- 3. adıma dön.
- Yıl’ı yaz.
- Bitir.
Sonuç: Her yıl fark 1 azalır (14 → 13 → …) ve 14 yıl sonra eşit olur (52 = 52).
Akış şeması
Algoritmayı şekillerle gösterdiğimiz çizime akış şeması denir.
| Şekil | Anlamı |
|---|---|
| Yuvarlatılmış dikdörtgen | Başla / Bitir |
| Paralelkenar | Giriş / Çıkış (veri al, sonucu yaz) |
| Dikdörtgen | İşlem |
| Eşkenar dörtgen | Karar (evet / hayır sorusu) |
Oklar adımların hangi sırayla yapılacağını gösterir. Karar adımından iki ok çıkar: “Evet” ve “Hayır”.
Karar ve döngü
Algoritmalarda iki güçlü yapı vardır:
- Karar (koşul): “Eğer … ise … yap, değilse … yap.” Örnek: Not 50’den büyük ya da eşitse “Geçti”, değilse “Kaldı” yaz.
- Döngü (tekrar): Bir koşul sağlanana kadar aynı adımları tekrarla. Örnek: 1’den 10’a kadar sayıları topla.
Döngülü sözde kod — 1’den n’ye toplam:
- Başla. n’yi al. Toplam = 0, Sayı = 1 al.
- Sayı > n ise 5. adıma git.
- Toplam’a Sayı’yı ekle; Sayı’ya 1 ekle.
- 2. adıma dön.
- Toplam’ı yaz. Bitir.
💡 Döngüde bir durma koşulu olmazsa algoritma sonsuza kadar döner! İyi bir algoritma mutlaka biter.
Kavramlar
- Algoritma
- Bir problemi çözmek için izlenen sıralı adımlar.
- Sözde kod
- Algoritmanın programlama diline benzer ama günlük dille yazılmış hâli.
- Akış şeması
- Algoritmanın standart şekillerle çizilmiş gösterimi.
- Döngü
- Bir koşul sağlanana kadar tekrar eden adımlar.
- Algoritma: sıralı, açık ve sonlu adımlar
- Sözde kod: algoritmanın günlük dille yazılışı
- Akış şeması: şekillerle gösterim
- Eşkenar dörtgen = karar · paralelkenar = giriş/çıkış
- Karar: eğer … ise · döngü: koşul sağlanana kadar tekrar
- Döngünün mutlaka durma koşulu olmalı
Örnek soru ve çözümü
Girilen bir sayının pozitif, negatif ya da sıfır olduğunu söyleyen algoritmanın sözde kodunu yazınız.
- Başla. 2. Sayıyı al. 3. Sayı > 0 ise “Pozitif” yaz, 6. adıma git. 4. Sayı < 0 ise “Negatif” yaz, 6. adıma git. 5. “Sıfır” yaz. 6. Bitir.
Çözümlü örnekler
1. Akış şemasında karar adımı hangi şekille gösterilir? Kolay
ÇözümEşkenar dörtgen (baklava dilimi) ile.
2. Bir dikdörtgenin kenarlarını alıp alanını ve çevresini yazan algoritmanın sözde kodunu yazınız. Orta
Çözüm- Başla. 2. Uzun kenarı (a) ve kısa kenarı (b) al. 3. Alan = a · b. 4. Çevre = 2 · (a + b). 5. Alanı ve çevreyi yaz. 6. Bitir.
3. Bir döngü Sayı = 1’den başlayıp her adımda Sayı’yı 3 artırıyor ve Sayı > 20 olunca duruyor. Döngü kaç kez çalışır ve son yazılan değer nedir? Zor
ÇözümSayılar: 1, 4, 7, 10, 13, 16, 19 → 7 kez çalışır. Sonraki 22 > 20 olunca durur; döngüde işlenen son değer 19’dur.
Sık yapılan hatalar
- Adımları yanlış sırayla yazmak (önce sonuç, sonra işlem).
- Döngüye durma koşulu koymamak.
- Akış şemasında karar adımından tek ok çıkarmak.
Biliyor muydun?
“Algoritma” kelimesi, 9. yüzyılda Bağdat’ta yaşayan Türk-İslam bilgini el-Harezmî’nin adının Latince söylenişinden gelir. Cebir (al-jabr) kelimesi de onun kitabından!