Bir veri grubuna ait çizgi ve sütun grafiklerini yorumlama, uygun grafikle gösterme, farklı gösterimler arası dönüşüm.
Grafik türleri ne anlatır?
- Sütun grafiği: Kategorileri ya da ayrık zamanları karşılaştırır. (Sınıfların kitap okuma sayıları)
- Çizgi grafiği: Bir verinin zamana bağlı değişimini gösterir; artış ve azalış eğilimleri kolayca görülür. (Aylık sıcaklık, yıllara göre nüfus)
- İkili (gruplandırılmış) sütun grafiği: İki veri grubunu aynı grafikte karşılaştırır. (Kız ve erkek öğrencilerin tercihleri)
💡 LGS’de grafik soruları genellikle iki gösterimi birlikte verir: bir tablo ve bir grafik, ya da bir sütun ve bir çizgi grafiği. Önce iki gösterimin aynı veriyi gösterip göstermediğine bak.
Grafik okuma
Bir grafiği okurken:
- Başlık: Neyi gösteriyor?
- Eksenler: Yatay eksen ne, dikey eksen ne? Birimler neler?
- Ölçek: Her çizgi aralığı kaçı gösteriyor? Sıfırdan başlıyor mu?
- En büyük, en küçük, en çok artış: İki ardışık değer arasındaki farka bak.
Örnek: Bir dükkânın aylık satışları (adet): Ocak 40, Şubat 55, Mart 50, Nisan 80.
- En çok artış: Mart → Nisan (+30)
- Azalış: Şubat → Mart (−5)
- Ortalama: 225 ÷ 4 = 56,25
Uygun gösterimi seçmek
Aynı veri farklı gösterimlerle sunulabilir; ama her gösterim her amaca uygun değildir.
| Amaç | Uygun gösterim |
|---|---|
| Zamanla değişim | Çizgi grafiği |
| Kategorileri karşılaştırma | Sütun grafiği |
| Bütünün parçaları | Daire grafiği |
| Kesin sayılar | Tablo |
Gösterimler arası dönüşüm: Tablodan grafik çizerken önce uygun ölçeği seç (en büyük değere göre), sonra her değeri işaretle.
LGS tarzı yorum
Örnek: İki fabrikanın yıllık üretimi (bin adet) ikili sütun grafiğinde verilmiştir: A fabrikası 2022’de 30, 2023’te 45; B fabrikası 2022’de 40, 2023’te 50.
- Üretimini daha çok artıran: A (+15) — B (+10)
- Üretimini oransal olarak daha çok artıran: A (%50) — B (%25)
- 2023’te toplam üretim: 45 + 50 = 95 bin
⚠️ “Daha çok artış” ile “daha yüksek değer” farklıdır. B her yıl daha çok üretmesine rağmen artışı daha azdır.
Kavramlar
- Çizgi grafiği
- Verinin zamana göre değişimini noktalar ve çizgilerle gösteren grafik.
- İkili sütun grafiği
- İki veri grubunu yan yana sütunlarla gösteren grafik.
- Ölçek
- Grafikte eksen aralıklarının gösterdiği değer.
- Eğilim
- Verinin genel olarak artma ya da azalma yönü.
- Sütun grafiği: karşılaştırma
- Çizgi grafiği: zamana bağlı değişim
- İkili sütun: iki grubu karşılaştırma
- Önce başlık, eksen ve ölçeği oku
- Artış ile yüksek değeri karıştırma
- İki gösterimin aynı veriyi gösterdiğini kontrol et
Örnek soru ve çözümü
Bir öğrencinin 5 denemedeki net sayıları 42, 48, 45, 53, 57’dir. Hangi iki deneme arasında en büyük artış olmuştur?
Farklar: +6, −3, +8, +4. En büyük artış 3. ve 4. denemeler arasındadır (+8).
Çözümlü örnekler
1. Bir şehrin 12 aylık sıcaklık değişimini göstermek için hangi grafik uygundur? Kolay
ÇözümZamana bağlı değişim: çizgi grafiği.
2. Bir okulda 7. sınıfların 120, 8. sınıfların 150 öğrencisi var. 8. sınıfların kitap okuyan oranı %40, 7. sınıflarınki %50’dir. Hangi sınıf düzeyinde daha çok öğrenci kitap okuyor? Orta
Çözüm7: 120 × 0,5 = 60. 8: 150 × 0,4 = 60. Eşittir.
3. Bir çizgi grafiği bir ürünün fiyatını 4 ay boyunca 200, 220, 242, 266 TL olarak gösteriyor. Fiyat her ay yaklaşık yüzde kaç artmıştır? Zor
Çözüm220/200 = 1,1; 242/220 = 1,1; 266/242 ≈ 1,1. Her ay yaklaşık %10 artmıştır.
Sık yapılan hatalar
- Ölçeği okumadan sütun boylarını karşılaştırmak.
- Mutlak artış ile oransal artışı karıştırmak.
- Kategorik verileri çizgi grafiğiyle göstermek.
Biliyor muydun?
Florence Nightingale ve William Playfair gibi öncüler 18-19. yüzyılda modern grafikleri icat etti. Playfair, ilk çizgi ve sütun grafiklerini 1786’da yayımladı!