Kişiler arası iletişimde adap (selamlaşma, tanışma ve tanıştırma, hitap şekilleri, etkin dinleme, beden dili, ses tonu, söz kesmeme, ben dili, tartışma adabı, eleştiri ve övgü, özür dileme, telefonla konuşma adabı); teknoloji ve sosyal medya kullanımında adap (netiket, mesajlaşma saatleri ve dili, grup sohbetleri, büyük harfle yazmama, izinsiz fotoğraf paylaşmama, mahremiyet, siber zorbalık ve nefret söylemine karşı tavır, doğru bilgi paylaşma, ekran adabı—sohbette telefona bakmamak); doğal kaynaklar ve çevrenin korunmasında adap (israf etmeme, su ve enerji tasarrufu, doğaya ve canlılara saygı, çöp bırakmama, “emanet” bilinci); iş görüşmelerinde adap (hazırlık, dakiklik, kıyafet, öz geçmiş, sorulara dürüst cevap, teşekkür); iş ve meslek hayatında adap (iş ahlakı, dakiklik, sorumluluk, ekip çalışması, yöneticiye ve iş arkadaşına saygı, müşteriye nezaket, resmî yazışma ve e-posta adabı, ahilik ilkeleri).
Kişiler arası iletişim
Selamlaşma ve tanışma: Göz teması, güler yüz, uygun hitap (Bey, Hanım, Hocam, unvan)
- Tanıştırırken: Küçük büyüğe, misafir ev sahibine tanıtılır.
Etkin dinleme: Konuşana bakmak, söz kesmemek, anlamadığını sormak, başla onaylamak
Beden dili ve ses tonu: Dik duruş, açık beden dili; sakin ve anlaşılır ses
Ben dili: Suçlayıcı “sen dili” yerine duyguyu ifade etmek → “Sen hep geç kalıyorsun!” yerine “Beklediğimde endişeleniyorum.”
Tartışma adabı: Fikri eleştirmek, sesini yükseltmemek, karşı tarafın haklı olduğu noktaları kabul etmek
Eleştiri ve övgü: Eleştiriyi özelde ve yapıcı, övgüyü herkesin içinde yapmak
Telefon adabı: Kendini tanıtmak, uygun saatte aramak, kısa ve net konuşmak; toplu alanlarda sessiz konuşmak
Teknoloji ve sosyal medya adabı
Netiket (internet görgüsü):
- Mesajlara selamla başlamak, uygun saatlerde yazmak (gece geç saatte değil)
- Büyük harfle yazmamak (bağırma anlamına gelir)
- Grup sohbetlerinde konu dışı ve çok sayıda mesajdan kaçınmak
- İzinsiz fotoğraf ve kişisel bilgi paylaşmamak; mahremiyete saygı
- Doğru bilgi paylaşmak; doğrulamadan haber yaymamak
- Siber zorbalık ve nefret söylemine katılmamak, karşı durmak
Ekran adabı:
- Sohbet ederken, sofrada ve ziyaretlerde telefona bakmamak
- Toplu alanlarda kulaklık kullanmak, telefonu sessize almak
Resmî e-posta: Anlamlı konu satırı, hitap, kısa ve net metin, imza; ekleri kontrol etmek
Çevre ve iş hayatında adap
Doğal kaynaklar ve çevre:
- Doğa insana verilmiş bir emanettir; gelecek kuşakların da hakkıdır.
- İsraf etmemek: Su, elektrik, ekmek, kâğıt
- Doğaya çöp bırakmamak; ağaçlara, hayvanlara zarar vermemek
- Toplu alanlarda temizlik ve geri dönüşüm
İş görüşmesinde:
- Kurumu önceden araştırmak, öz geçmişi hazırlamak
- Dakik olmak, sade ve temiz kıyafet
- Sorulara dürüst ve kısa cevaplar, göz teması
- Görüşme sonunda teşekkür etmek
İş ve meslek hayatında:
- İş ahlakı: Dürüstlük, işi özenle yapmak, kurum kaynaklarını korumak
- Dakiklik ve sorumluluk
- Ekip çalışması: İş arkadaşlarına saygı, yardımlaşma, dedikodudan uzak durma
- Müşteriye nezaket: Güler yüz, sabır, doğru bilgi
- Ahilik ilkeleri: “Kendi kazancını değil, müşterinin memnuniyetini öne al.”
Kavramlar
- ben dili
- duyguyu suçlamadan anlatma
- etkin dinleme
- dikkatle ve ilgiyle dinleme
- netiket
- internet görgüsü
- öz geçmiş
- eğitim ve deneyim özeti
- iş ahlakı
- meslekte dürüstlük ve sorumluluk
- Etkin dinleme, söz kesmeme, uygun hitap
- Ben dili suçlamadan duygu ifade eder
- Eleştiri özelde, övgü herkesin içinde
- Netiket: uygun saat, büyük harf yok, izinsiz paylaşım yok
- Doğa emanettir; israf etme
- İş görüşmesi ve iş hayatında dakiklik, dürüstlük, ekip çalışması
Örnek soru ve çözümü
Kartlara göre ödevini yapmayan grup arkadaşına sen dili ve ben diliyle iki farklı cümle kur. Hangisi daha etkilidir?
Sen dili: “Sen hiçbir zaman işini yapmıyorsun, tembelsin!” Ben dili: “Senin bölümün eksik kalınca ödevi yetiştiremeyeceğimizden endişeleniyorum; yarına kadar tamamlayabilir misin?” Ben dili daha etkilidir; çünkü suçlamadan duyguyu ve ihtiyacı anlatır, karşı tarafın savunmaya geçmesini önler ve çözüm odaklıdır.
Çözümlü örnekler
1. İnternette büyük harfle yazmak nasıl algılanır? Kolay
ÇözümBağırmak olarak algılanır.
2. Eleştiri neden herkesin içinde değil, özelde yapılmalıdır? Orta
ÇözümKişinin onurunu korumak ve savunmaya geçmeden eleştiriyi kabul etmesini kolaylaştırmak için.
3. Bir iş görüşmesinde bilmediğin bir soruyla karşılaşırsan nasıl davranmalısın? Zor
ÇözümBilmediğim hâlde biliyormuş gibi davranmam; dürüstçe bilmediğimi, ama nasıl öğrenebileceğimi ya da benzer bir durumda nasıl davrandığımı açıklarım. Dürüstlük ve öğrenmeye açıklık güven verir.
Sık yapılan hatalar
- Sohbet ederken sürekli telefona bakmak.
- Gece geç saatlerde grup mesajları göndermek.
- İş görüşmesine hazırlıksız ve geç gitmek.
Biliyor muydun?
Araştırmalara göre iş görüşmelerinde ilk izlenim çoğu zaman ilk birkaç dakikada oluşur; dakiklik ve güler yüz bu yüzden çok önemlidir!