Orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem; akarsu, rüzgâr, buzul, dalga aşındırma ve biriktirme şekilleri.
İç kuvvetler
Enerjisini yerin iç ısısından alır. Orojenez (dağ oluşumu: kıvrılma ve kırılma), epirojenez (kıta oluşumu, geniş alanların alçalıp yükselmesi), volkanizma ve depremler iç kuvvetlerdir; yer şekillerini oluşturur.
Dış kuvvetler
Enerjisini Güneş’ten ve yer çekiminden alır. Akarsular (vadi, menderes, delta), rüzgâr (mantar kaya, kumul), buzullar (sirk, moren), dalgalar (falez, kıyı oku) ve karstik süreçler (mağara, dolin, traverten) yer şekillerini aşındırıp biriktirir.
Türkiye’den örnekler
Pamukkale travertenleri (karstik birikim), Kapadokya peribacaları (sel suları ve rüzgâr aşındırması), Göksu Deltası (akarsu birikimi), Büyük Menderes’in büklümleri (menderes) önemli örneklerdir.
- İç kuvvet: yer şekli oluşturur
- Dış kuvvet: aşındırır, biriktirir
- Delta: akarsu biriktirmesi
- Traverten: karstik birikim
Örnek soru ve çözümü
Kapadokya’daki peribacaları hangi kuvvetlerin ortak ürünüdür?
Volkanik tüflerin (iç kuvvet) sel suları ve rüzgârla aşındırılması (dış kuvvet).