9. Sınıf Coğrafya konu anlatımı

Coğrafyanın tanımı ve konusu; doğal ve beşerî ortam; coğrafyanın bölümleri (fiziki, beşerî ve ekonomik, bölgesel coğrafya); coğrafyanın ilkeleri (dağılış, karşılaştırma, nedensellik); coğrafya öğrenmenin önemi; antik dönemden günümüze coğrafyanın gelişimi ve Türk-İslam coğrafyacıları.

Haritanın tanımı ve unsurları (başlık, ölçek, lejant, yön oku, koordinat ağı); ölçek türleri ve ölçek hesapları; büyük ve küçük ölçekli haritalar; yer şekillerinin gösterimi (izohips, renklendirme); projeksiyonlar; Türkiye’nin matematik konumu (enlem ve boylam) ve özel konumu.

Dünya’nın şekli (geoit) ve sonuçları; enlem ve boylam kavramları; Dünya’nın günlük hareketi ve sonuçları (gece-gündüz, yerel saat, saat dilimleri); yıllık hareket, eksen eğikliği ve mevsimler; 21 Mart, 21 Haziran, 23 Eylül, 21 Aralık tarihleri; konumun iklim ve yaşama etkileri.

Mekânsal bilgi ve mekânsal bilgi teknolojileri; Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve bileşenleri (donanım, yazılım, veri, insan, yöntem); katman mantığı; uzaktan algılama ve uydu görüntüleri; küresel konum belirleme sistemleri (GNSS/GPS); Türkiye’nin gözlem uyduları; günlük hayatta ve afet yönetiminde kullanım alanları.

Hava durumu ve iklim; atmosferin katmanları; sıcaklığın dağılışını etkileyen etmenler (enlem, yükselti, karasallık-denizellik, bakı, okyanus akıntıları, bitki örtüsü); izoterm haritaları; basınç, yüksek ve alçak basınç alanları; rüzgârın oluşumu; sürekli, mevsimlik ve yerel rüzgârlar (muson, meltem, fön, poyraz, lodos).

Nem kavramı (mutlak, maksimum, bağıl nem); yoğuşma ve yoğuşma ürünleri (sis, çiy, kırağı, bulut); yağış türleri (konveksiyonel, orografik, cephesel) ve dağılışı; Türkiye’de yağışın dağılışı; hava kütleleri ve cepheler; iklim sisteminin bileşenleri (atmosfer, hidrosfer, kriyosfer, litosfer, biyosfer).

Sıcak, ılıman ve soğuk iklim türleri ve özellikleri; Türkiye’de görülen iklimler (Akdeniz, Karadeniz, karasal) ve iklim grafiklerinin yorumlanması; jeolojik dönemlerde iklim değişiklikleri; küresel iklim değişikliği, sera etkisi ve sonuçları; Paris Anlaşması ve Türkiye’nin hedefleri; bireysel ve toplumsal önlemler.

Dünya nüfusunun tarihsel gelişimi ve geleceği; nüfusun dağılışını etkileyen doğal ve beşerî faktörler; nüfus yoğunluğu; göç türleri ve nedenleri; demografik dönüşüm süreci; nüfus piramitleri ve yorumlanması; Türkiye’nin nüfus özellikleri; nüfus politikaları.

Ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılması (birincil, ikincil, üçüncül, dördüncül); ekonomik faaliyetleri etkileyen doğal faktörler (iklim, yer şekilleri, toprak, su, yer altı kaynakları); beşerî faktörler (nüfus ve iş gücü, sermaye, teknoloji, ulaşım, pazar, devlet politikaları); Türkiye’den örnekler (çay, fındık, muz, pamuk, sanayinin Marmara’da toplanması).

Tehlike, risk ve afet kavramları; afet türleri (jeolojik, hidrometeorolojik, biyolojik, teknolojik); Türkiye’de görülen afetler ve dağılışı (deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını, kuraklık); fay hatları; bütüncül afet yönetimi (zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme); AFAD; bireysel ve toplumsal afet bilinci.

Bölge kavramı; bölge belirlemede doğal ve beşerî kriterler; şekilsel (homojen) ve işlevsel (fonksiyonel) bölgeler; farklı kriterlere göre bölge sınırlarının değişmesi; Türkiye’nin coğrafi bölgeleri (1941 Birinci Coğrafya Kongresi) ve istatistiki bölge birimleri; bölge sınırlarının zamanla değişimi; küresel bağlantılar.

Orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem; akarsu, rüzgâr, buzul, dalga aşındırma ve biriktirme şekilleri.

Su döngüsü, okyanus akıntıları, akarsu rejimi, göl oluşum türleri, yer altı suları.

Toprak oluşumu ve türleri, dünya bitki örtüsü kuşakları, Türkiye’nin bitki örtüsü.