gamedschool

Dik Koordinat Sisteminde Doğrunun Analitik İncelenmesi konu anlatımı

10. sınıf Matematik · Tema 6: Analitik İnceleme

Lise · 10. sınıf · Matematik · Ünite: Tema 6: Analitik İnceleme · ~3 dk okuma

Eğim (değişim oranı) ve eğim açısı; iki noktası veya bir noktası ve eğimi bilinen doğrunun denklemi; y = mx + n ve ax + by + c = 0 biçimleri; eksenleri kestiği noktalar; eksenlere paralel doğrular; paralel ve dik doğruların eğim ilişkisi; iki doğrunun kesim noktası; noktanın doğruya uzaklığı.

Eğim ve doğru denklemi

Eğim: m = (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁) = tan α (α: doğrunun x ekseniyle pozitif yönde yaptığı açı)

  • m > 0: artan (α dar) · m < 0: azalan (α geniş) · m = 0: yatay · x = a doğrusu: eğimi tanımsız (dikey)

Doğru denklemi:

  • Bir nokta ve eğim: y − y₁ = m(x − x₁)
  • Eğim-kesen biçimi: y = mx + n (n: y eksenini kestiği nokta)
  • Genel biçim: ax + by + c = 0 → m = −a/b

Örnek: A(1, 2) ve B(3, 8) → m = 6/2 = 3 → y − 2 = 3(x − 1) → y = 3x − 1

Eksenleri kesme: x = 0 → y-kesişim; y = 0 → x-kesişim

→ 2x + 3y − 12 = 0: (0, 4) ve (6, 0) → eksen parçaları biçimi: x/6 + y/4 = 1

Paralel ve dik doğrular

  • Paralel doğrular: eğimleri eşit → m₁ = m₂
  • Dik doğrular: eğimlerinin çarpımı −1 → m₁ · m₂ = −1

→ y = 2x + 5 doğrusuna dik olan doğrunun eğimi −1/2

Örnek: (4, 1) noktasından geçen ve y = 2x + 5’e dik olan doğru: y − 1 = −½(x − 4) → y = −½x + 3

İki doğrunun kesim noktası: Denklemler ortak çözülür.

→ y = 2x − 1 ve y = −x + 5 → 2x − 1 = −x + 5 → x = 2, y = 3 → (2, 3)

Noktanın doğruya uzaklığı

P(x₀, y₀) noktasının ax + by + c = 0 doğrusuna uzaklığı:

d = |a·x₀ + b·y₀ + c| / √(a² + b²)

Örnek: P(1, 2) noktasının 3x + 4y − 1 = 0 doğrusuna uzaklığı: |3 + 8 − 1| / √25 = 10/5 = 2

Paralel iki doğru arası uzaklık: ax + by + c₁ = 0 ve ax + by + c₂ = 0 → |c₁ − c₂| / √(a² + b²)

Gerçek hayat: Bir köyün (nokta) düz bir otoyola (doğru) en kısa bağlantı yolu, dik uzaklık boyunca yapılır.

Kavramlar

eğim
doğrunun dikliği, tan α
eğim açısı
doğrunun x ekseniyle yaptığı açı
paralel doğrular
eğimleri eşit doğrular
dik doğrular
eğim çarpımı −1
kesim noktası
iki doğrunun ortak noktası
Önemli noktalar
  • m = (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁) = tan α
  • y − y₁ = m(x − x₁); y = mx + n
  • ax + by + c = 0 → m = −a/b
  • Paralel: m₁ = m₂; dik: m₁·m₂ = −1
  • Kesim noktası: denklemleri ortak çöz
  • Noktanın doğruya uzaklığı |ax₀ + by₀ + c|/√(a² + b²)

Örnek soru ve çözümü

Soru

A(−1, 4) noktasından geçen ve 3x − y + 2 = 0 doğrusuna paralel olan doğrunun denklemini yazınız.

Çözüm

Verilen doğrunun eğimi 3 → y − 4 = 3(x + 1) → y = 3x + 7.

Çözümlü örnekler

1. A(2, 1) ve B(6, 9) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır? KolayÇözüm

8/4 = 2.

2. Eğim açısı 135° olan doğrunun eğimi kaçtır? OrtaÇözüm

tan 135° = −1.

3. P(3, −1) noktasının 5x − 12y + 1 = 0 doğrusuna uzaklığı kaçtır? ZorÇözüm

|15 + 12 + 1| / 13 = 28/13.

Sık yapılan hatalar

  • Eğimde pay ve paydayı ters almak.
  • Dik doğrularda eğimleri eşit almak.
  • ax + by + c = 0’da eğimi a/b sanmak (−a/b).

Biliyor muydun?

Karayollarında yaya ve engelliler için yapılan rampaların eğimi genellikle %8 civarında tutulur; bu, eğim açısının yaklaşık 4,6° olması demektir!

Kendini dene

1. A(1, 3) ve B(4, 9) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır?
  1. 1/2
  2. 2
  3. 6
  4. 3
Cevabı göster

Doğru cevap: B) 2 · 6/3.

2. y = −3x + 4 doğrusunun y eksenini kestiği nokta hangisidir?
  1. (4/3, 0)
  2. (4, 0)
  3. (0, −3)
  4. (0, 4)
Cevabı göster

Doğru cevap: D) (0, 4) · n.

3. 2x − 4y + 8 = 0 doğrusunun eğimi kaçtır?
  1. 1/2
  2. 2
  3. −2
  4. −1/2
Cevabı göster

Doğru cevap: A) 1/2 · −a/b.

4. y = 4x − 1 doğrusuna paralel doğrunun eğimi kaçtır?
  1. −4
  2. 1/4
  3. 4
  4. −1/4
Cevabı göster

Doğru cevap: C) 4 · Eşit.

5. y = 4x − 1 doğrusuna dik doğrunun eğimi kaçtır?
  1. 4
  2. −4
  3. −1/4
  4. 1/4
Cevabı göster

Doğru cevap: C) −1/4 · Çarpım −1.

Konunun tüm sorularını ve testlerini gamedschool’da çözebilir, yanlışlarını tekrar edebilirsin.

10. Sınıf Matematik konuları
Konuyu oyunla pekiştir

gamedschool’da bu konunun testlerini çöz, XP ve altın kazan, Pixel Dünyası’nda arkadaşlarınla buluş. Öğrenciler için ücretsiz.

Ücretsiz kayıt ol