Eğim (değişim oranı) ve eğim açısı; iki noktası veya bir noktası ve eğimi bilinen doğrunun denklemi; y = mx + n ve ax + by + c = 0 biçimleri; eksenleri kestiği noktalar; eksenlere paralel doğrular; paralel ve dik doğruların eğim ilişkisi; iki doğrunun kesim noktası; noktanın doğruya uzaklığı.
Eğim ve doğru denklemi
Eğim: m = (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁) = tan α (α: doğrunun x ekseniyle pozitif yönde yaptığı açı)
- m > 0: artan (α dar) · m < 0: azalan (α geniş) · m = 0: yatay · x = a doğrusu: eğimi tanımsız (dikey)
Doğru denklemi:
- Bir nokta ve eğim: y − y₁ = m(x − x₁)
- Eğim-kesen biçimi: y = mx + n (n: y eksenini kestiği nokta)
- Genel biçim: ax + by + c = 0 → m = −a/b
Örnek: A(1, 2) ve B(3, 8) → m = 6/2 = 3 → y − 2 = 3(x − 1) → y = 3x − 1
Eksenleri kesme: x = 0 → y-kesişim; y = 0 → x-kesişim
→ 2x + 3y − 12 = 0: (0, 4) ve (6, 0) → eksen parçaları biçimi: x/6 + y/4 = 1
Paralel ve dik doğrular
- Paralel doğrular: eğimleri eşit → m₁ = m₂
- Dik doğrular: eğimlerinin çarpımı −1 → m₁ · m₂ = −1
→ y = 2x + 5 doğrusuna dik olan doğrunun eğimi −1/2
Örnek: (4, 1) noktasından geçen ve y = 2x + 5’e dik olan doğru: y − 1 = −½(x − 4) → y = −½x + 3
İki doğrunun kesim noktası: Denklemler ortak çözülür.
→ y = 2x − 1 ve y = −x + 5 → 2x − 1 = −x + 5 → x = 2, y = 3 → (2, 3)
Noktanın doğruya uzaklığı
P(x₀, y₀) noktasının ax + by + c = 0 doğrusuna uzaklığı:
d = |a·x₀ + b·y₀ + c| / √(a² + b²)
Örnek: P(1, 2) noktasının 3x + 4y − 1 = 0 doğrusuna uzaklığı: |3 + 8 − 1| / √25 = 10/5 = 2
Paralel iki doğru arası uzaklık: ax + by + c₁ = 0 ve ax + by + c₂ = 0 → |c₁ − c₂| / √(a² + b²)
Gerçek hayat: Bir köyün (nokta) düz bir otoyola (doğru) en kısa bağlantı yolu, dik uzaklık boyunca yapılır.
Kavramlar
- eğim
- doğrunun dikliği, tan α
- eğim açısı
- doğrunun x ekseniyle yaptığı açı
- paralel doğrular
- eğimleri eşit doğrular
- dik doğrular
- eğim çarpımı −1
- kesim noktası
- iki doğrunun ortak noktası
- m = (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁) = tan α
- y − y₁ = m(x − x₁); y = mx + n
- ax + by + c = 0 → m = −a/b
- Paralel: m₁ = m₂; dik: m₁·m₂ = −1
- Kesim noktası: denklemleri ortak çöz
- Noktanın doğruya uzaklığı |ax₀ + by₀ + c|/√(a² + b²)
Örnek soru ve çözümü
A(−1, 4) noktasından geçen ve 3x − y + 2 = 0 doğrusuna paralel olan doğrunun denklemini yazınız.
Verilen doğrunun eğimi 3 → y − 4 = 3(x + 1) → y = 3x + 7.
Çözümlü örnekler
1. A(2, 1) ve B(6, 9) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır? Kolay
Çözüm8/4 = 2.
2. Eğim açısı 135° olan doğrunun eğimi kaçtır? Orta
Çözümtan 135° = −1.
3. P(3, −1) noktasının 5x − 12y + 1 = 0 doğrusuna uzaklığı kaçtır? Zor
Çözüm|15 + 12 + 1| / 13 = 28/13.
Sık yapılan hatalar
- Eğimde pay ve paydayı ters almak.
- Dik doğrularda eğimleri eşit almak.
- ax + by + c = 0’da eğimi a/b sanmak (−a/b).
Biliyor muydun?
Karayollarında yaya ve engelliler için yapılan rampaların eğimi genellikle %8 civarında tutulur; bu, eğim açısının yaklaşık 4,6° olması demektir!