II. Dünya Savaşı’nın nedenleri (Versay’ın ağır şartları, 1929 bunalımı, totaliter rejimler, silahlanma, Mihver Bloku, yatıştırma politikası ve Münih Konferansı); savaşın başlaması (1 Eylül 1939), Mihver ve Müttefik devletler; savaşın seyrini değiştiren olaylar (Barbarossa Harekâtı, Pearl Harbor, Stalingrad, El Alamein, Midway, Normandiya Çıkarması, atom bombaları); Birleşmiş Milletler’in kuruluşu (1945); II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin dış politikası (aktif tarafsızlık, Üçlü İttifak, Türk-Alman Saldırmazlık Paktı, Adana Görüşmesi, Kahire Konferansı, Almanya ve Japonya’ya savaş ilanı), iç politika ve ekonomik-toplumsal yansımalar (Millî Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, karne uygulaması, Köy Enstitüleri); savaşın sonuçları, barış konferansları ve iki kutuplu dünya; Orta Doğu’nun yeniden şekillenmesi.
Savaşın nedenleri ve seyri
Nedenler: Versay’ın Almanya’ya yüklediği ağır şartlar, 1929 bunalımı, totaliter rejimlerin yayılmacılığı (Almanya, İtalya, Japonya), silahlanma, Milletler Cemiyeti’nin etkisizliği, İngiltere ve Fransa’nın yatıştırma politikası (Münih Konferansı 1938: Südet bölgesi Almanya’ya verildi)
Bloklar:
- Mihver: Almanya, İtalya, Japonya
- Müttefikler: İngiltere, Fransa, SSCB (1941’den itibaren), ABD (1941’den itibaren), Çin…
Savaşın seyri:
- 1 Eylül 1939: Almanya Polonya’ya saldırdı → İngiltere ve Fransa savaş ilan etti.
- 1940: Fransa’nın teslim olması; Britanya Hava Savaşı
- Haziran 1941 – Barbarossa: Almanya SSCB’ye saldırdı.
- 7 Aralık 1941 – Pearl Harbor: Japonya’nın saldırısıyla ABD savaşa girdi.
- Dönüm noktaları (1942-1943): Stalingrad, El Alamein (Kuzey Afrika), Midway (Pasifik)
- 6 Haziran 1944 – Normandiya Çıkarması: Batı’da ikinci cephe
- 8 Mayıs 1945: Almanya teslim oldu. 6 ve 9 Ağustos 1945: Hiroşima ve Nagasaki’ye atom bombası → Japonya teslim oldu.
II. Dünya Savaşı’nda Türkiye
Dış politika: “Aktif tarafsızlık” → Türkiye savaşa girmemeye, toprak bütünlüğünü korumaya çalıştı.
- Türk-İngiliz-Fransız Üçlü İttifakı (Ekim 1939): Akdeniz’de bir saldırı olursa yardımlaşma
- Türk-Alman Saldırmazlık Paktı (18 Haziran 1941): Almanya Balkanlara yerleşince güvenliği sağlamak için
- Adana Görüşmesi (1943, Churchill-İnönü) ve Kahire Konferansı (1943): Müttefiklerin Türkiye’yi savaşa sokma girişimleri → Türkiye ordusunun donanım eksikliğini öne sürerek girmedi.
- 23 Şubat 1945: Türkiye Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti → Birleşmiş Milletler’in kurucu üyesi olabilmek için (fiilen savaşmadı)
İç politika, ekonomi ve toplum:
- İnönü’nün “Millî Şef” olduğu tek parti dönemi; seferberlik nedeniyle yüz binlerce kişi silah altına alındı.
- Millî Korunma Kanunu (1940): Devlete fiyatları ve üretimi denetleme yetkisi
- Varlık Vergisi (1942): Savaş dönemi zenginlerine olağanüstü vergi
- Ekmeğin karneyle dağıtılması, karaborsa, kıtlık ve pahalılık
- Köy Enstitüleri (17 Nisan 1940): Köylerden seçilen gençleri öğretmen olarak yetiştirme
Savaşın sonuçları ve Birleşmiş Milletler
Birleşmiş Milletler (24 Ekim 1945, San Francisco): Milletler Cemiyeti’nin yerini aldı; Güvenlik Konseyi’nin 5 daimî üyesi (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin) veto yetkisine sahip.
Barış çabaları: Yalta (Şubat 1945) ve Potsdam (Temmuz-Ağustos 1945) konferansları; savaş suçluları Nürnberg ve Tokyo mahkemelerinde yargılandı.
Sonuçlar:
- Yaklaşık 50-60 milyon insan hayatını kaybetti; Holokost (Nazilerin Yahudi soykırımı)
- Almanya ikiye bölündü (Batı ve Doğu Almanya), Berlin dört bölgeye ayrıldı.
- Avrupa’nın üstünlüğü sona erdi; ABD ve SSCB süper güç oldu → iki kutuplu dünya ve Soğuk Savaş
- Atom çağı başladı; sömürgelerde bağımsızlık hareketleri hızlandı.
Orta Doğu’nun yeniden şekillenmesi: Arap Birliği (1945); Suriye ve Lübnan’ın bağımsızlığı; Filistin’de İsrail Devleti’nin kurulması (1948) ve ilk Arap-İsrail Savaşı → Filistin sorunu
Kavramlar
- Mihver
- Almanya, İtalya ve Japonya bloğu
- yatıştırma
- saldırgan devlete taviz verme politikası
- aktif tarafsızlık
- savaşa girmeden çıkarları koruma politikası
- veto
- bir kararı tek başına engelleme yetkisi
- Holokost
- Nazilerin Yahudi soykırımı
- Nedenler: Versay, 1929 bunalımı, totaliter rejimler, yatıştırma (Münih 1938)
- Başlangıç: 1 Eylül 1939 Polonya; Mihver ve Müttefikler
- Dönüm noktaları: Barbarossa, Pearl Harbor, Stalingrad, Normandiya, atom bombaları
- Türkiye: aktif tarafsızlık; Adana ve Kahire görüşmeleri; 23 Şubat 1945 savaş ilanı
- İç: Millî Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, karne, Köy Enstitüleri
- BM 24 Ekim 1945; iki kutuplu dünya; İsrail 1948
Örnek soru ve çözümü
Zaman şeridine göre II. Dünya Savaşı’nda SSCB ve ABD hangi olaylardan sonra savaşa girmiştir? Bu durum savaşın sonucunu nasıl etkilemiştir?
SSCB Haziran 1941’de Almanya’nın Barbarossa Harekâtı ile saldırısına uğrayınca, ABD Aralık 1941’de Japonya’nın Pearl Harbor saldırısından sonra savaşa girdi. İki büyük gücün Müttefiklere katılması insan gücü ve sanayi üretimini Müttefikler lehine çevirdi; Stalingrad ve Normandiya gibi zaferlerle savaş Mihver’in yenilgisiyle sonuçlandı.
Çözümlü örnekler
1. II. Dünya Savaşı hangi olayla başlamıştır? Kolay
ÇözümAlmanya’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırmasıyla.
2. Türkiye savaşın sonunda neden Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etmiştir? Orta
ÇözümBirleşmiş Milletler’in kurucu toplantısına katılabilmek için savaşa belirli bir tarihe kadar Mihver’e savaş ilan etmiş olmak şartı vardı; Türkiye fiilen savaşmadan kurucu üye oldu.
3. II. Dünya Savaşı Türkiye’nin ekonomisini ve toplumsal hayatını nasıl etkilemiştir? Zor
ÇözümSavaşa girmemesine rağmen büyük bir ordunun silah altında tutulması üretimi düşürdü; kıtlık, karaborsa ve pahalılık arttı. Devlet Millî Korunma Kanunu, Varlık Vergisi ve karne uygulamasıyla ekonomiyi denetlemeye çalıştı; bu sıkıntılar savaş sonrası çok partili hayata geçişte halkın taleplerini etkiledi.
Sık yapılan hatalar
- Türkiye’nin II. Dünya Savaşı’nda cephede savaştığını sanmak.
- BM’nin savaş başlamadan önce kurulduğunu düşünmek (1945).
- SSCB’nin savaşın başından beri Müttefiklerle olduğunu sanmak (1941).
Biliyor muydun?
Hiroşima’ya atılan atom bombasına “Little Boy” (Küçük Çocuk), Nagasaki’ye atılana ise “Fat Man” (Şişman Adam) adı verilmişti!