12. Sınıf Tarih konu anlatımı

Mustafa Kemal’in doğduğu yüzyılda Osmanlı Devleti; aldığı eğitim (mahalle mektebi, Şemsi Efendi Okulu, Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi, Harbiye ve Harp Akademisi); hayatına yön veren şehirler (Selanik, Manastır, İstanbul, Şam, Sofya); fikir hayatını etkileyen düşünürler (Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ziya Gökalp; Montesquieu, Rousseau, Voltaire) ve okuma sevgisi; 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti’nde fikir akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık, adem-i merkeziyetçilik); siyasi ve askerî gelişmeler (II. Meşrutiyet, 31 Mart Vakası, Trablusgarp ve Balkan Savaşları, Bâb-ı Âli Baskını); ekonomik hayat (Düyun-u Umumiye, kapitülasyonlar, millî iktisat) ve sosyal hayat.

Büyük savaşa doğru: bloklaşma (İtilaf ve İttifak devletleri), savaşın nedenleri ve Saraybosna suikastı; Osmanlı Devleti’nin savaşa girişi (Almanya ile gizli ittifak, Goeben ve Breslau olayı); Osmanlı’nın savaştığı cepheler (Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen, yardım cepheleri) ve zaferleri (Çanakkale, Kut’ül-Amare); Mustafa Kemal’in Çanakkale, Kafkas ve Suriye cephelerindeki başarıları; savaş yıllarında Anadolu ve 1915 olayları; 1917 kader yılı (ABD’nin savaşa girişi, Rusya’nın çekilmesi), Wilson İlkeleri; Mondros Ateşkes Antlaşması ve uygulanması, tepkiler; Paris Barış Konferansı, manda ve himaye, barış antlaşmaları ve Sevr.

İzmir’in işgali (15 Mayıs 1919) ve Kuvâ-yı Milliye’nin doğuşu; millî ve zararlı cemiyetler; Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı (19 Mayıs 1919), Havza ve Amasya genelgeleri; Erzurum ve Sivas kongreleri, manda ve himayenin reddi, Heyet-i Temsiliye; Amasya Görüşmeleri; Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920); İstanbul’un resmen işgali; TBMM’nin açılış gerekçeleri ve genel özellikleri (23 Nisan 1920); TBMM’ye karşı ayaklanmalar, Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri; Sevr Antlaşması’na tepkiler.

Doğu Cephesi (Kâzım Karabekir, Gümrü Antlaşması) ve Güney Cephesi (Maraş, Antep, Urfa’nın Kuvâ-yı Milliye ile savunulması, Ankara Antlaşması); Kuvâ-yı Milliye’den düzenli orduya geçiş; Batı Cephesi: I. İnönü Muharebesi ve sonuçları (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, İstiklal Marşı, Londra Konferansı, Moskova Antlaşması), II. İnönü, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Başkomutanlık Kanunu ve Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi, Kars ve Ankara antlaşmaları, Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi; Mudanya Ateşkes Antlaşması; Lozan Barış Antlaşması ve maddeleri.

Atatürk ilkeleri: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, laiklik, devletçilik ve inkılapçılık; ilkelerin anlamı, birbirleriyle ilişkisi ve 1937’de anayasaya girmesi; siyasi alandaki gelişmeler: saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara’nın başkent olması (13 Ekim 1923), Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ve aynı gün çıkarılan kanunlar, 1924 Anayasası; Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri: millî egemenlik, millî bağımsızlık, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşlaşma.

Hukuk alanında: Mecelle’nin kaldırılması ve Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926), diğer kanunlar; eğitim ve kültür alanında: Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Harf İnkılabı (1 Kasım 1928), Millet Mektepleri, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, Üniversite Reformu, güzel sanatlar ve spor; toplumsal alanda: kılık kıyafet düzenlemeleri (Şapka Kanunu), tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, takvim, saat ve ölçülerde değişiklik, Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması, Türk kadınına sağlanan haklar; ekonomi alanında: Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi, aşarın kaldırılması, Teşvik-i Sanayi Kanunu, Kabotaj Kanunu, millî bankalar, Beş Yıllık Sanayi Planı; sağlık alanında gelişmeler.

Atatürk dönemi iç politika: I. ve II. TBMM’nin oluşumu, Cumhuriyet Halk Fırkası; çok partili hayata geçiş denemeleri: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve kapatılması, Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn Kanunu, İzmir Suikastı girişimi (1926), Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930), Menemen Olayı; Atatürk dönemi dış politika: Türkiye-Yunanistan ilişkileri (nüfus mübadelesi, 1930 dostluk antlaşması), Türkiye-İngiltere ilişkileri ve Musul sorunu (1926 Ankara Antlaşması), Türkiye-Fransa ilişkileri ve Hatay’ın anavatana katılması (1939), Türkiye-SSCB ilişkileri, Milletler Cemiyeti’ne giriş (1932), Balkan Antantı (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Sadabat Paktı (1937); Atatürk’ün ölümü ve İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı seçilmesi.

I. Dünya Savaşı’nın siyasi ve ekonomik sonuçları; barışı sağlama çabaları (Milletler Cemiyeti, Locarno Antlaşmaları, Briand-Kellogg Paktı, silahsızlanma konferansları) ve başarısızlık nedenleri; 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı (Kara Perşembe), nedenleri, dünyaya ve Türkiye’ye etkileri, New Deal ve devletçilik; iki savaş arasında ideolojilerin etkileri: komünizm (SSCB), faşizm (İtalya), nazizm (Almanya), militarizm (Japonya); totaliter rejimlerin yayılmacı politikaları; SSCB’nin kurulmasının Orta Asya Türk toplulukları üzerindeki etkileri (Basmacı Hareketi, alfabe değişiklikleri, kolektifleştirme, sürgün ve tasfiyeler).

II. Dünya Savaşı’nın nedenleri (Versay’ın ağır şartları, 1929 bunalımı, totaliter rejimler, silahlanma, Mihver Bloku, yatıştırma politikası ve Münih Konferansı); savaşın başlaması (1 Eylül 1939), Mihver ve Müttefik devletler; savaşın seyrini değiştiren olaylar (Barbarossa Harekâtı, Pearl Harbor, Stalingrad, El Alamein, Midway, Normandiya Çıkarması, atom bombaları); Birleşmiş Milletler’in kuruluşu (1945); II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin dış politikası (aktif tarafsızlık, Üçlü İttifak, Türk-Alman Saldırmazlık Paktı, Adana Görüşmesi, Kahire Konferansı, Almanya ve Japonya’ya savaş ilanı), iç politika ve ekonomik-toplumsal yansımalar (Millî Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, karne uygulaması, Köy Enstitüleri); savaşın sonuçları, barış konferansları ve iki kutuplu dünya; Orta Doğu’nun yeniden şekillenmesi.

II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye’de siyasi hayat: çok partili hayata geçiş (Millî Kalkınma Partisi, Dörtlü Takrir, Demokrat Parti’nin kuruluşu – 7 Ocak 1946), 1946 seçimleri, 1950 seçimleri ve Demokrat Parti iktidarı; ekonomik hayat (Marshall yardımları, tarımda makineleşme, karayolları, özel sektör); sosyal hayat (köyden kente göç, gecekondulaşma, kentleşme, radyo ve basın); iki kutuplu dünyada Türkiye (Sovyet talepleri, Truman Doktrini, Marshall Planı, Kore Savaşı’na asker gönderilmesi, NATO üyeliği, Balkan Paktı, Bağdat Paktı); Demokrat Partili yıllarda siyasi, sosyal ve ekonomik hayat; 1950’lerin sonundaki ekonomik sıkıntılar ve siyasi gerginlikler.

Soğuk Savaş kavramı ve iki kutuplu dünya düzenine geçiş; ABD ve SSCB tarafından kurulan teşkilatlar ve atılan ekonomik adımlar (Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO, COMECON, Varşova Paktı); Berlin Ablukası, Almanya’nın bölünmesi, Çin Devrimi, Kore Savaşı; silahlanma ve uzay yarışı; Asya ve Afrika’da sömürgeciliğe karşı bağımsızlık mücadeleleri (Hindistan ve Pakistan, Endonezya, Cezayir, Afrika’nın bağımsızlığı), Bağlantısızlar Hareketi ve Bandung Konferansı; Soğuk Savaş döneminin sosyokültürel ve bilimsel gelişmeleri.

Bloklar arası rekabet ve yumuşama (detant) dönemi: Berlin Duvarı (1961), Küba Füze Krizi (1962), Vietnam Savaşı, 1968 gençlik hareketleri, SALT antlaşmaları, Helsinki Nihai Senedi (1975); Orta Doğu: Arap-İsrail savaşları (1948, 1956, 1967, 1973), petrol krizi, Camp David (1978), İran İslam Devrimi (1979), Sovyetlerin Afganistan’ı işgali, İran-Irak Savaşı (1980-1988); 1960 sonrası Türk dış politikası: Kıbrıs sorunu ve Kıbrıs Barış Harekâtı (1974), KKTC (1983), kıta sahanlığı ve Ege adaları sorunları, Batı Trakya Türklerinin sorunları, ASALA terörü ve Ermeni diasporası; Türkiye’de siyasi hayat: 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askerî müdahaleleri, 1961 ve 1982 anayasaları; sosyokültürel ve ekonomik gelişmeler (planlı kalkınma, yurt dışına işçi göçü, TRT ve televizyon, 24 Ocak 1980 kararları).

1990 sonrasında Türkiye: ekonomik krizler (1994, 2000-2001) ve ekonomik yeniden yapılanma; darbeler ve müdahaleler (28 Şubat 1997 süreci, 15 Temmuz 2016 FETÖ darbe girişimi ve milletin direnişi); terörle mücadele (PKK, DHKP-C, DEAŞ, FETÖ); bilim, sanat ve spordaki gelişmeler; 1990 sonrası siyasi gelişmelerin Türkiye’ye etkileri: SSCB’nin dağılması ve Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlıkları, Türk dünyasıyla iş birliği (TİKA, Türk Devletleri Teşkilatı); Avrupa Birliği ve Türkiye (Ankara Antlaşması, Gümrük Birliği, adaylık, müzakereler); Balkanlar (Yugoslavya’nın dağılması, Bosna Savaşı ve Srebrenitsa, Kosova), Kafkasya (Dağlık Karabağ ve Hocalı); Orta Doğu (Körfez Savaşı, 2003 Irak işgali, Arap Baharı, Suriye iç savaşı ve göç); 11 Eylül saldırıları ve küresel terör; küreselleşme.