Standart olmayan birimlerle (karış, adım, kulaç, ataş) uzunluk ölçme ve standart birime duyulan ihtiyaç; standart uzunluk ölçme birimleri: metre (m) ve santimetre (cm), 1 m = 100 cm; cetvel ve metreyle doğru ölçme (0’dan başlama); uzunlukları karşılaştırma ve sıralama; kütle ve kilogram (kg); eşit kollu terazi ve baskül; kütleleri karşılaştırma; uzunluk ve kütle ölçmede tahmin; ölçme problemleri.
Uzunluk ölçelim
Standart olmayan birimler: Karış, adım, kulaç, kalem, ataş
- Sıranın boyunu Ali 6 karış, öğretmen 4 karış ölçtü. Neden farklı? → Karışlarımız farklı uzunlukta!
- Bu yüzden herkesin aynı sonucu bulması için standart birimler kullanırız.
Standart birimler:
- Santimetre (cm): Kısa uzunluklar → kalem, silgi, defter
- Metre (m): Uzun uzunluklar → sınıf, koridor, bahçe
- 1 metre = 100 santimetre
Ölçme araçları: Cetvel, şerit metre, mezura, katlanır metre
Doğru ölçme ve karşılaştırma
Cetvelle doğru ölçme:
- Nesnenin bir ucunu cetvelin 0 çizgisine hizala.
- Diğer ucunun denk geldiği sayıyı oku.
- Birimi yazmayı unutma: 11 cm
⚠️ Cetvelin ucundan değil, 0 çizgisinden başlarız!
Karşılaştırma:
- Kalem 15 cm, silgi 5 cm → Kalem silgiden 10 cm uzundur.
- 1 m ile 90 cm → 1 m = 100 cm → 1 m daha uzun
Problem: Ece 80 cm, Can 1 m 5 cm ip aldı. Can’ın ipi kaç cm uzundur? → 105 − 80 = 25 cm
Kütle ve tahmin
Kütle, bir nesnenin ne kadar ağır olduğunu gösterir. Standart birimi kilogram (kg)’dır.
- Eşit kollu terazi: Ağır olan taraf aşağı iner, hafif olan yukarı çıkar; eşitse dengede kalır.
- Baskül ile kendi kütlemizi, mutfak tartısı ile meyve-sebzeyi ölçeriz.
- Kilogramla ölçülenler: karpuz, un çuvalı, insan, valiz
- Çok hafif nesneler (silgi, kalem) gramla ölçülür.
Tahmin:
- Sınıf kapısının boyu yaklaşık 2 m, kurşun kalem yaklaşık 15 cm
- Bir karpuz yaklaşık 5 kg, bir okul çantası yaklaşık 3 kg
- Önce tahmin et, sonra ölç ve karşılaştır.
Kavramlar
- uzunluk
- bir nesnenin bir ucundan öbür ucuna mesafe
- santimetre
- kısa uzunluk birimi
- metre
- uzun uzunluk birimi
- kütle
- madde miktarı, ağırlık
- terazi
- kütle karşılaştırma aracı
- Standart olmayan birimler kişiden kişiye değişir
- 1 m = 100 cm
- Ölçmeye cetvelin 0 çizgisinden başla
- Kütle birimi kilogram (kg)
- Terazide ağır taraf aşağı iner
- Önce tahmin et, sonra ölç
Örnek soru ve çözümü
Cetveldeki kalemin uzunluğu kaç santimetredir? 15 cm’lik bir kalemden kaç cm kısadır?
Kalem 0 çizgisinden başlıyor ve 11’e denk geliyor; uzunluğu 11 cm’dir. 15 − 11 = 4 cm kısadır.
Çözümlü örnekler
1. 1 metre kaç santimetredir? Kolay
Çözüm100 cm.
2. Karpuz mu, kalem mi kilogramla ölçülür? Orta
ÇözümKarpuz kilogramla ölçülür; kalem çok hafif olduğu için gramla ölçülür.
3. Ayşe 25 kg, kardeşi 18 kg. İkisinin toplam kütlesi kaç kilogramdır? Ayşe kardeşinden kaç kg ağırdır? Zor
ÇözümToplam 25 + 18 = 43 kg. Fark 25 − 18 = 7 kg.
Sık yapılan hatalar
- Cetvelin ucundan ölçmeye başlamak.
- Birimi (cm, m, kg) yazmamak.
- Büyük nesnenin her zaman daha ağır olduğunu sanmak (balon büyük ama hafiftir).
Biliyor muydun?
Eskiden metre, Dünya’nın Kuzey Kutbu ile Ekvator arasındaki uzaklığın on milyonda biri olarak tanımlanmıştı!