Nokta, soru işareti, ünlem işareti, virgül, iki nokta, kısa çizgi, kesme işareti ve tırnak işaretinin kullanıldığı yerler; noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli okuma; cümlelerde uygun yerlere noktalama işareti koyma; konuşma cümlelerinde iki nokta ve tırnak/kısa çizgi kullanımı; satır sonunda kelimeyi heceden bölme.
Nokta, soru ve ünlem işaretleri
- Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. → Kuşlar göç etti.
- Sıra bildiren sayılardan sonra da konur: 2. sınıf
- Soru işareti (?): Soru soran cümlelerin sonuna konur. → Okula ne zaman gideceğiz?
- Ünlem işareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık, heyecan, uyarı bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ne güzel bir gün! · Eyvah, süt taştı! · Dikkat et!
Okurken: Noktada dur, soru işaretinde sesi yükselt, ünlemde duyguyla oku.
Virgül, iki nokta ve kısa çizgi
- Virgül (,): Sıralanan kelimeleri ayırır. → Bahçede elma, armut, kiraz ağaçları var.
- Seslenmelerden sonra konur: Ali, buraya gel.
- İki nokta (:): Açıklama ya da örnek verilecek cümleden önce konur; konuşma başlamadan önce kullanılır.
- Çantamda şunlar var: kitap, defter, kalem.
- Annem şöyle dedi: “Erken yat.”
- Kısa çizgi (-): Satır sonuna sığmayan kelimeyi hecesinden bölerken kullanılır. → kele-
bek
- Konuşma cümlelerinin başında da kullanılır: - Günaydın, dedi öğretmen.
Kesme ve tırnak işareti
- Kesme işareti (’): Özel adlara gelen ekleri ayırır. → Elif’in, Bursa’dan, Atatürk’ün
- Tırnak işareti (“ ”): Başkasının söylediği sözleri aynen aktarırken kullanılır.
- Atatürk “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” demiştir.
- Dedem “Erken kalkan yol alır.” derdi.
Uygulama: “ece bana dedi ki sen benim en iyi arkadaşımsın” cümlesini düzeltelim:
→ Ece bana dedi ki: “Sen benim en iyi arkadaşımsın.”
Kavramlar
- noktalama işareti
- yazıda duraklama ve anlam işaretleri
- ünlem
- duygu bildiren işaret
- virgül
- sıralanan kelimeleri ayıran işaret
- tırnak işareti
- aktarılan sözü gösteren işaret
- seslenme
- birine hitap etme
- Nokta: tamamlanmış cümlenin sonu
- Soru işareti: soru cümlesinin sonu
- Ünlem: duygu ve uyarı cümlelerinin sonu
- Virgül: sıralanan kelimeler ve seslenmeler
- İki nokta: açıklama ve konuşmadan önce
- Tırnak: aktarılan sözler · Kesme: özel adlara gelen ekler
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki işaretlerden hangileri şu cümlelerin sonuna gelir? “Eyvah, yağmur başladı” · “Şemsiyen nerede” · “Şemsiyemi evde unuttum”
“Eyvah, yağmur başladı!” (ünlem, şaşkınlık), “Şemsiyen nerede?” (soru işareti), “Şemsiyemi evde unuttum.” (nokta).
Çözümlü örnekler
1. “Bugün hava çok güzel” cümlesinin sonuna hangi işaret konur? Kolay
ÇözümNokta.
2. “Pazardan domates biber patlıcan aldık.” cümlesinde virgül nereye konur? Orta
ÇözümPazardan domates, biber, patlıcan aldık.
3. “Öğretmenimiz dedi ki ödevlerinizi yapın” cümlesini doğru noktala. Zor
ÇözümÖğretmenimiz dedi ki: “Ödevlerinizi yapın.”
Sık yapılan hatalar
- Soru cümlesine nokta koymak.
- Sıralanan kelimelerde virgülü unutmak.
- Özel adlara gelen ekleri kesmesiz yazmak.
Biliyor muydun?
Soru işaretinin, Latince “soru” anlamındaki “quaestio” kelimesinin baş ve son harflerinin üst üste yazılmasından doğduğu düşünülür!