gamedschool

Mutlak Değer, Mutlak Değer Fonksiyonu ve Denklemler konu anlatımı

9. sınıf Matematik · Tema 2: Nicelikler ve Değişimler

Lise · 9. sınıf · Matematik · Ünite: Tema 2: Nicelikler ve Değişimler · ~3 dk okuma

Mutlak değerin uzaklık olarak tanımı ve özellikleri; f(x) = a|x − h| + k fonksiyonunun grafiği (tepe noktası, simetri, artan-azalan aralıklar); mutlak değerli denklem ve eşitsizlikler; gerçek hayat uygulamaları (tolerans).

Mutlak değer

Bir sayının mutlak değeri, sayı doğrusunda sıfıra olan uzaklığıdır:

|x| = x (x ≥ 0) ve |x| = −x (x < 0)

Özellikler:

  • |x| ≥ 0 · |−x| = |x| · |x · y| = |x| · |y| · |x/y| = |x|/|y|
  • |a − b| = a ile b arasındaki uzaklık → |3 − (−4)| = 7
  • |x + y| ≤ |x| + |y| (üçgen eşitsizliği)

İşaret incelemesi: x < 2 ise |x − 2| = 2 − x; |2 − √5| = √5 − 2 (çünkü √5 > 2)

Mutlak değer fonksiyonunun grafiği

f(x) = a|x − h| + k

  • Grafik V şeklindedir; tepe noktası T(h, k)
  • x = h doğrusuna göre simetriktir.
  • a > 0 ise kollar yukarı (en küçük değer k), a < 0 ise aşağı (en büyük değer k)
  • |a| büyüdükçe V daralır.

Örnek: f(x) = |x − 2| − 3

  • Tepe noktası (2, −3), en küçük değer −3
  • (−∞, 2] aralığında azalan, [2, ∞) aralığında artan
  • x-kesişimleri: |x − 2| = 3 → x = 5 veya x = −1

Mutlak değerli denklemler

|x − a| = b (b ≥ 0) → x − a = b veya x − a = −b

  • b < 0 ise çözüm yoktur (mutlak değer negatif olamaz).

Örnekler:

  • |2x − 1| = 7 → 2x − 1 = 7 veya 2x − 1 = −7 → x = 4 veya x = −3 → Ç = {−3, 4}
  • |x + 5| = −2 → Ç = ∅
  • |x − 1| = |x + 3| → x − 1 = −(x + 3) → x = −1 (1 ile −3’ün orta noktası)

Mutlak değerli eşitsizlikler ve tolerans

  • |x − a| < b ⇔ a − b < x < a + b (a’ya uzaklığı b’den az olanlar → bir aralık)
  • |x − a| > b ⇔ x < a − b veya x > a + b (iki ışın)

Örnek: |x − 3| ≤ 2 → 1 ≤ x ≤ 5 → [1, 5]

Tolerans: Bir fabrikada üretilen vidaların uzunluğu 40 mm olmalı, en fazla 0,5 mm sapma kabul ediliyor.

→ |u − 40| ≤ 0,5 → 39,5 ≤ u ≤ 40,5

39,4 mm’lik vida reddedilir.

Kavramlar

mutlak değer
sıfıra uzaklık
tepe noktası
V grafiğin köşesi
simetri ekseni
x = h doğrusu
tolerans
kabul edilen sapma miktarı
çözüm kümesi
denklemi sağlayan değerler
Önemli noktalar
  • |x| sıfıra uzaklıktır, |a − b| iki sayı arası uzaklık
  • f(x) = a|x − h| + k: tepe (h, k)
  • a > 0 kollar yukarı, a < 0 aşağı
  • |x − a| = b → x = a ± b (b ≥ 0)
  • |x − a| < b → a − b < x < a + b
  • |x − a| > b → x < a − b veya x > a + b

Örnek soru ve çözümü

Soru

|2x − 3| ≤ 5 eşitsizliğini sağlayan tam sayıların toplamı kaçtır?

Çözüm

−5 ≤ 2x − 3 ≤ 5 → −2 ≤ 2x ≤ 8 → −1 ≤ x ≤ 4. Tam sayılar −1, 0, 1, 2, 3, 4 → toplam 9.

Çözümlü örnekler

1. |−7| + |3 − 10| kaçtır? KolayÇözüm

7 + 7 = 14.

2. f(x) = −2|x + 1| + 4 fonksiyonunun tepe noktası ve en büyük değeri nedir? OrtaÇözüm

Tepe (−1, 4); en büyük değer 4.

3. |x − 4| > 3 eşitsizliğinin çözüm kümesini aralık olarak yazınız. ZorÇözüm

x < 1 veya x > 7 → (−∞, 1) ∪ (7, ∞).

Sık yapılan hatalar

  • |x − 3| = −2 denklemini çözmeye çalışmak (çözüm yok).
  • f(x) = |x + 2| tepe noktasını (2, 0) sanmak (doğrusu (−2, 0)).
  • |x| > 3 için −3 < x < 3 yazmak.

Biliyor muydun?

Mutlak değer sembolü |x|, 1841’de Alman matematikçi Karl Weierstrass tarafından kullanılmaya başlandı.

Kendini dene

1. |−8| − |−3| kaçtır?
  1. −11
  2. 11
  3. −5
  4. 5
Cevabı göster

Doğru cevap: D) 5 · 8 − 3.

2. a < 0 < b için |a − b| ifadesinin eşiti hangisidir?
  1. a + b
  2. a − b
  3. b − a
  4. −a − b
Cevabı göster

Doğru cevap: C) b − a · a − b < 0.

3. |x − 3| = 5 denkleminin çözüm kümesi hangisidir?
  1. {−2, 8}
  2. {2, 8}
  3. {8}
  4. {−8, 2}
Cevabı göster

Doğru cevap: A) {−2, 8} · 3 ± 5.

4. |2x + 4| = −6 denkleminin çözüm kümesi hangisidir?
  1. {−5}
  2. ∅
  3. {1}
  4. {−5, 1}
Cevabı göster

Doğru cevap: B) ∅ · Negatif olamaz.

5. f(x) = |x + 3| − 2 fonksiyonunun tepe noktası hangisidir?
  1. (−3, 2)
  2. (−3, −2)
  3. (3, −2)
  4. (2, −3)
Cevabı göster

Doğru cevap: B) (−3, −2) · h = −3, k = −2.

Konunun tüm sorularını ve testlerini gamedschool’da çözebilir, yanlışlarını tekrar edebilirsin.

9. Sınıf Matematik konuları
Konuyu oyunla pekiştir

gamedschool’da bu konunun testlerini çöz, XP ve altın kazan, Pixel Dünyası’nda arkadaşlarınla buluş. Öğrenciler için ücretsiz.

Ücretsiz kayıt ol