5. Sınıf Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler konu anlatımı

Kültür kavramı (bir toplumun maddi ve manevi değerlerinin bütünü) ve unsurları (dil, din, gelenek-görenek, sanat, mimari, mutfak, giyim, aile yapısı); medeniyet kavramı (insanlığın bilim, teknik, hukuk ve kurumlarla ulaştığı ilerleme seviyesi); kültür ile medeniyet arasındaki ilişki ve farklar; Türk-İslam medeniyetinin temelleri (bilgi, adalet, merhamet, ahlak, vakıf geleneği); kültürün nesilden nesile aktarılması; kültürel miras ve korunması; medeniyetimize yön veren şahsiyetleri tanımanın önemi.

Gönül ve düşünce rehberlerinin topluma etkisi; Hoca Ahmet Yesevi (Türkistan, Divan-ı Hikmet, Türkçe hikmetlerle İslam’ı anlatması, Yesevi dervişlerinin Anadolu’ya gelişi); Mevlana Celaleddin-i Rumi (Konya, Mesnevi, sevgi ve hoşgörü, “Gel, ne olursan ol yine gel” anlayışı); Yunus Emre (Türkçe şiir, sevgi ve insan anlayışı, “Yaratılanı severiz Yaratandan ötürü”); Hacı Bektaş-ı Veli (Anadolu’nun manevi birliği, eline-diline-beline sahip olmak); Ahi Evran (Ahilik teşkilatı, dürüst ticaret ve meslek ahlakı); Akşemseddin (Fatih Sultan Mehmet’in hocası, İstanbul’un fethindeki manevi rolü, hastalıklarla ilgili gözlemleri); bu rehberlerin ortak değerleri.

Türk-İslam bilim geleneği ve kurumları (medrese, rasathane, kütüphane, darüşşifa, Beytü’l-Hikme); Harezmi (cebir, algoritma kavramı, Hint-Arap rakamlarının yayılması); Farabi (felsefe ve müzik, “Muallim-i Sani”); İbn Sina (tıp, el-Kanun fi’t-Tıb, yüzyıllarca ders kitabı olması); Biruni (Dünya’nın çevresini hesaplaması, gözlem ve deney); Kaşgarlı Mahmut (Divanu Lugati’t-Türk, ilk Türk dünya haritası); Cezeri (otomatik makineler, robotik ve sibernetiğin öncüsü); Uluğ Bey ve Ali Kuşçu (Semerkant rasathanesi, yıldız kataloğu); Piri Reis (Kitab-ı Bahriye, dünya haritası); Takiyüddin (İstanbul rasathanesi, mekanik saatler); Kâtip Çelebi (Cihannüma, Keşfü’z-Zunun); bilim insanlarının ortak özellikleri.

Türk-İslam sanatının temel özellikleri ve dalları (mimari, hat, tezhip, ebru, minyatür, çini, musiki); Mimar Sinan (Osmanlı’nın baş mimarı, Şehzade-çıraklık, Süleymaniye-kalfalık, Selimiye-ustalık eserleri, köprüler ve külliyeler); Itri (klasik Türk müziği bestecisi, Tekbir ve Salat-ı Ümmiye, Na’t-ı Mevlana); Hafız Osman (hat sanatı, klasik hilye düzeni); Matrakçı Nasuh (minyatür, şehir ve menzil resimleri, matrak oyunu, matematikçi ve tarihçi); Hammamizade İsmail Dede Efendi (Mevlevi ayinleri, şarkılar); sanatın toplum ve kültür için önemi; geleneksel sanatlarımızı yaşatmak.