3. Sınıf Fen Bilimleri konu anlatımı

Bilimsel bilginin ne olduğu ve günlük hayattaki yeri; bilimsel bilgiye ulaşma yolları: gözlem yapma, tahmin etme, deney yapma, model oluşturma, belge taraması, iletişim kurma, veri toplama, sınıflandırma, karşılaştırma ve çıkarım yapma; bir soruya hangi yolla cevap aranacağını seçme; gözlem formu ve gözlem defteri tutma; bilim insanlarının özellikleri (merak, sabır, dikkat, dürüstlük, iş birliği, eleştirel düşünme) ve farklı bilim dalları; deney ve etkinliklerde güvenlik sembolleri.

Canlı ve cansız varlıklar; canlıların ortak özellikleri (beslenme, büyüme, solunum, boşaltım, hareket, üreme, tepki verme); canlıların belirli özelliklere göre gruplandırılması (sınıflandırma): bitkiler ve hayvanlar, hayvanların yaşadığı yere, hareket şekline, örtüsüne (tüy, pul, kıl), çoğalma şekline göre gruplanması; duyu organları (göz, kulak, burun, dil, deri) ve işlevleri; duyu organlarımızın sağlığını koruma; hayvanlardaki güçlü duyular.

Yaşam döngüsü kavramı (doğum/çimlenme, büyüme, üreme, ölüm aşamaları); hayvanların yaşam döngüleri: yumurtayla çoğalanlar (tavuk, ördek, güvercin, yılan, kaplumbağa, balık) ve doğurarak çoğalanlar (inek, kedi, insan); başkalaşım geçiren canlılar (kelebek: yumurta-tırtıl-pupa-kelebek; kurbağa: yumurta-iribaş-kurbağa); bitkilerin yaşam döngüleri (tohum-filiz-genç bitki-çiçek-meyve-tohum: şeftali, salatalık, marul, zeytin); canlıların benzer ve farklı yaşam döngüsü özelliklerini karşılaştırma.

Yer kabuğu ve yer kabuğunu oluşturan kayaçlar; kayaçların renk, sertlik, doku gibi özelliklerine göre gözlemlenmesi ve karşılaştırılması; mineraller (kayaçları oluşturan doğal maddeler) ve kayaç-mineral ilişkisi; madenler (ekonomik değeri olan kayaç ve mineraller: demir, bakır, bor, altın, kömür) ve kullanım alanları; maden çıkarma aşamaları ve Maden Tetkik ve Arama (MTA); fosil oluşumu (canlı kalıntılarının ve izlerinin kayaçlarda korunması), fosil bilimi (paleontoloji) ve fosillerin geçmişi anlamamıza katkısı.

Madde kavramı (kütlesi olan ve yer kaplayan her şey); maddenin katı, sıvı ve gaz hâlleri ve özellikleri: katıların belirli şekli ve hacmi, esnek ve kırılgan katılar, pürüzlü ve pürüzsüz yüzeyler; sıvıların bulundukları kabın şeklini alması, akışkanlığı; gazların bulundukları ortama yayılması ve sıkıştırılabilmesi; havanın yer kapladığını gösteren deneyler; çevredeki maddeleri hâllerine göre sınıflandırma; maddelerin özelliklerine göre kullanım alanları.

Karışım: iki ya da daha fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşan yeni madde; günlük hayattaki karışımlar (salata, ayran, limonata, çorba, kum-çakıl); karışımı oluşturan maddelerin özelliklerini koruması; karışımları ayırma yöntemleri: elle ayırma, eleme (tane büyüklüğü), süzme (sıvı-katı), mıknatısla ayırma (demir içeren maddeler), buharlaştırma (tuzlu su); suda çözünen ve çözünmeyen maddeler; atıklar ve atıkların türlerine göre ayrıştırılması (kâğıt, plastik, cam, metal, pil, organik atık), geri dönüşüm, yeniden kullanım ve sıfır atık.

Hareket kavramı (bir varlığın bütününün ya da bir kısmının yerini, konumunu veya durumunu değiştirmesi); canlı ve cansız varlıkların hareketleri; hareket çeşitleri: hızlanma, yavaşlama, yön değiştirme, sallanma, dönme; hareketlerin güvenli yaşamla ilişkisi (trafikte ani hızlanma-yavaşlama, oyun alanlarında salıncak ve tahterevalli, dönen mutfak aletleri); kuvvet: itme ve çekme; kuvvetin etkileri: duran varlığı hareket ettirme, hareket edeni durdurma, hızlandırma, yavaşlatma, yön değiştirme ve şekil değiştirme; hareket ve sporun sağlığa katkısı.

Elektriğin günlük yaşamdaki önemi; elektrikle çalışan araç-gereçler ve kullanım amaçları (aydınlatma, ısıtma, soğutma, iletişim, temizlik, eğlence); elektrik kaynakları: pil, akümülatör (akü), şarj edilebilir piller ve şehir elektriği (priz), güneş enerjisi; basit elektrik devresi (pil, ampul, kablo, anahtar); elektrikli araçların güvenli kullanımı (ıslak elle dokunmama, prize cisim sokmama, hasarlı kablo, çok fazla cihazı aynı prize takmama, elektrik çarpmasında yapılacaklar); elektriğin tasarruflu kullanımı ve atık pillerin toplanması.

Toprağın oluşumu (kayaçların su, rüzgâr, sıcaklık değişimi ve canlıların etkisiyle ufalanması, bitki ve hayvan kalıntılarının çürümesi) ve oluşumunun çok uzun sürmesi; toprağın yapısı: kum, çakıl, kil, humus, su, hava ve toprakta yaşayan canlılar (solucan, karınca, mikroskobik canlılar); verimli toprak; toprağın önemi ve korunması (erozyon, kirlilik); bitki yetiştirme: tohum, toprak, su, ışık, hava ihtiyacı, ekim-dikim, sulama, bakım; yerel (ata) tohumlar ve tarımın önemi.

Yaşam alanı kavramı (canlıların barındığı, beslendiği, ürediği doğal ortam); karasal (orman, çöl, kutup, çayır, dağ) ve sucul (deniz, göl, akarsu) yaşam alanları; canlıların yaşam alanlarına uyumu (develerin hörgücü, kutup ayısının kalın kürkü, balıkların yüzgeçleri, kaktüsün dikenleri); canlı çeşitliliği ve önemi; ülkemize özgü (endemik) canlılar; yaşam alanlarını tehdit eden durumlar (orman yangınları, kirlilik, kaçak avlanma, bilinçsiz yapılaşma) ve korunmasının canlı çeşitliliğine etkisi; milli parklar ve koruma çalışmaları.