12. Sınıf Coğrafya konu anlatımı

Ekstrem (aşırı) doğa olayı kavramı; aşırı sıcaklık ve sıcak hava dalgaları, aşırı soğuklar, kuraklık, şiddetli yağış, sel ve taşkın, tropikal siklonlar (kasırga, tayfun), hortumlar, dolu, çığ, orman yangınları, El Niño ve La Niña olaylarının oluşumu, dağılışı ve etkileri; ekstrem doğa olaylarının insan, ekonomi ve ekosistem üzerindeki etkileri; küresel iklim değişikliğiyle doğa olaylarının geleceği (sıcaklık artışı, deniz seviyesi yükselmesi, buzulların erimesi, ekstrem olayların sıklaşması); Türkiye’de ekstrem olaylar; afet yönetimi (AFAD, afet döngüsü, erken uyarı) ve bireysel hazırlık.

Ekonomik faaliyetlerin sosyal ve kültürel etkileri (tarım toplumundan sanayi ve bilgi toplumuna geçiş, aile yapısı, kadınların iş hayatına katılımı, meslekler ve yaşam tarzı); şehirleşme, sanayi ve göç ilişkisi; iç göçün itici ve çekici faktörleri; Türkiye’de şehirleşmenin gelişimi ve şehirleşme oranı; hızlı şehirleşmenin toplumsal etkileri ve sorunları (gecekondulaşma, altyapı, trafik, hava kirliliği, işsizlik, kültürel uyum); gelecekte şehir ve ekonomi (akıllı şehirler, sürdürülebilir şehir, dijital ekonomi, uzaktan çalışma, megakentler).

Bölge kavramı ve bölge türleri (doğal, beşerî, işlevsel); işlevsel (fonksiyonel) bölge ve merkez-etki alanı ilişkisi; Türkiye’de işlevsel bölgelere örnekler (İstanbul’un etki alanı, liman ve havalimanı hinterlandları, üniversite ve sağlık merkezleri); planlama bölgeleri, İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) ve kalkınma ajansları; bölgesel kalkınma ve bölgeler arası gelişmişlik farkları; bölgesel kalkınma projeleri: GAP, DAP, DOKAP, KOP, ZBK, Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi; projelerin bölgeye ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri.

Hizmet sektörünün tanımı ve alt kolları (ulaşım, ticaret, turizm, eğitim, sağlık, finans, iletişim, kamu hizmetleri); Türkiye ekonomisinde hizmet sektörünün GSYH ve istihdamdaki payı; ulaşımı etkileyen doğal (yer şekilleri, iklim, akarsular) ve beşerî (nüfus, ekonomi, teknoloji, siyasi) faktörler; ulaşım sistemlerinin (karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, boru hattı) yerleşmelere ve ekonomik faaliyetlere etkileri; Türkiye’de ulaşım sistemlerinin gelişimi (Cumhuriyet’in demiryolu atılımı, 1950 sonrası karayolu ağırlığı, yüksek hızlı tren, Marmaray, köprüler, havalimanları, enerji boru hatları).

Ticaretin tanımı ve gelişimi; dünyada ticareti etkileyen faktörler (üretim farklılıkları, ulaşım, teknoloji, siyasi ilişkiler, gümrük politikaları); Dünya Ticaret Örgütü ve bölgesel ticaret blokları (AB, USMCA, ASEAN, MERCOSUR); küresel ticaretin dağılışı ve başlıca ticaret merkezleri; Türkiye’de iç ticaret (borsalar, ticaret merkezleri, e-ticaret); tarihî ticaret yolları (İpek Yolu, Baharat Yolu, Kral Yolu, Kürk Yolu) ve Türkiye’nin bu yollar üzerindeki konumu, kervansaraylar ve Ahilik; Türkiye’de dış ticaret (ihraç ve ithal ürünleri, ticaret ortakları, dış ticaret dengesi, Orta Koridor).

Turizmin tanımı ve türleri; Türkiye’deki doğal ve kültürel semboller (Kapadokya, Pamukkale, Nemrut, Efes, Ayasofya, Göbeklitepe, Ani, Sümela); UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Türkiye varlıkları; Türkiye’nin turizm potansiyeli ve varlıkları (deniz-kum-güneş, kültür ve tarih, inanç, kış ve dağ, termal ve sağlık, yayla ve ekoturizm, gastronomi, kongre turizmi); turizmi etkileyen doğal ve beşerî faktörler; Türkiye’de turizm politikaları (Turizmi Teşvik Kanunu, turizm merkezleri, tanıtım, turizmin çeşitlendirilmesi ve dört mevsime yayılması); turizmin Türkiye’ye ekonomik, sosyal-kültürel ve çevresel etkileri; sürdürülebilir turizm.

Jeopolitik ve jeostrateji kavramları; kıta ve okyanusların konumsal önemi (boğazlar, kanallar ve geçitlerin stratejik değeri: İstanbul ve Çanakkale boğazları, Cebelitarık, Süveyş, Panama, Hürmüz, Babülmendep, Malakka); ülkelerin konumunun küresel ve bölgesel etkileri (denize kıyısı olma, kara ile çevrili olma, büyük güçlere komşuluk, kaynak zenginliği); Türkiye’nin jeopolitik konumu (Asya ile Avrupa arasında köprü, Boğazlar ve Montrö, Orta Doğu-Kafkasya-Balkanlar-Karadeniz-Akdeniz kesişimi, enerji ve ticaret koridoru, su kaynakları); Türkiye’nin jeopolitik konumunun siyasi, ekonomik ve kültürel etkileri ve sorumlulukları.

Teknolojik gelişmelerin kültürel ve ekonomik etkileri (iletişim, internet, kültürel etkileşim ve tekdüzeleşme, küresel üretim zincirleri); gelişmişlik seviyesinin belirlenmesinde etkili olan faktörler ve göstergeler (kişi başına gelir, İnsani Gelişme Endeksi, eğitim, sağlık, yaşam süresi, sektörel dağılım, teknoloji); gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik özellikleri; ülkelerin bölgesel ve küresel ölçekte doğal kaynak potansiyeli (petrol, doğal gaz, kömür, bor, nadir toprak elementleri, su); enerji güzergâhları ve etkileri; çatışma bölgeleri ve çatışma nedenleri (kaynaklar, etnik ve dinî farklılıklar, sınır sorunları, su); uluslararası ve bölgesel örgütler (BM, NATO, AB, İİT, Türk Devletleri Teşkilatı, OPEC, G20, OECD).

Doğal çevrenin sınırlılığı (yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklar, taşıma kapasitesi, ekolojik ayak izi, Dünya Aşım Günü); çevre sorunlarının önlenmesine yönelik politika ve uygulamalar (yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, geri dönüşüm ve Sıfır Atık, ÇED raporu, korunan alanlar: millî parklar, tabiat parkları, sulak alanlar, organik tarım, sürdürülebilir kalkınma amaçları); doğal çevrenin yönetilmesinde ve korunmasında örgütlenme ve uluslararası anlaşmaların etkileri (UNEP, Ramsar, Montreal, Rio, Kyoto, Paris; sivil toplum kuruluşları: WWF, Greenpeace, TEMA); ortak doğal ve kültürel mirasa yönelik tehditler (savaşlar, iklim değişikliği, kirlilik, plansız yapılaşma ve turizm, kaçakçılık) ve UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi.