9. Sınıf Demokrasi ve İnsan Hakları konu anlatımı

Demokrasi kavramı (halkın yönetimi) ve temel ilkeleri (egemenliğin halka ait olması, seçim, çoğulculuk, hukukun üstünlüğü, güçler ayrılığı, azınlık haklarına saygı); Antik Atina’da doğrudan demokrasi ve sınırlılıkları; Türk devlet geleneğinde kurultay ve danışma; Magna Carta (1215), İngiltere’de parlamentonun güçlenmesi, Haklar Bildirgesi (1689); Aydınlanma düşünürleri (Locke, Montesquieu, Rousseau) ve toplum sözleşmesi; Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi (1776) ve Fransız İhtilali (1789); Osmanlı’da demokratikleşme (Sened-i İttifak, Tanzimat ve Islahat fermanları, I. ve II. Meşrutiyet); Cumhuriyet ve çok partili hayat; doğrudan, temsilî ve yarı doğrudan demokrasi.

İnsan hakları kavramı ve özellikleri (doğuştan, evrensel, devredilemez, dokunulmaz, bölünemez); tarihte insan hakları (Medine Sözleşmesi, Veda Hutbesi, Magna Carta, 1789 Bildirgesi); İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, AİHM; hak kuşakları (kişisel-siyasi, sosyal-ekonomik, dayanışma hakları); çocuk hakları, kadın hakları, engelli hakları; Türkiye’de insan haklarının anayasal güvencesi ve kurumlar (TİHEK, Kamu Denetçiliği Kurumu, Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru); vatandaşlık anlayışının değişimi (tebaa, pasif vatandaş, aktif ve küresel vatandaş, dijital vatandaşlık).

Etkin vatandaşın özellikleri (hak ve sorumluluk bilinci, eleştirel düşünme, empati, hoşgörü, katılım, bilgiye dayalı karar, öz yeterlilik); demokratik katılım yolları: seçimlere katılma (seçme-seçilme, seçim ilkeleri: genel, eşit, serbest, gizli oy, açık sayım ve döküm, yargı denetimi), referandum, siyasi partiler, sivil toplum kuruluşları ve gönüllülük, dilekçe ve bilgi edinme hakkı, CİMER, kamuoyu oluşturma, barışçıl toplantı ve gösteri, yerel yönetimlere katılım (kent konseyleri, muhtarlık); okulda demokrasi (öğrenci meclisi); katılımın önündeki engeller (sosyal izolasyon, öz yeterlilik kaybı, ilgisizlik) ve çözüm önerileri.

Demokrasinin sürdürülebilirliği kavramı; demokrasiyi güçlendiren unsurlar (hukukun üstünlüğü, bağımsız ve tarafsız yargı, özgür ve sorumlu medya, güçlü sivil toplum, demokratik siyasal kültür, eğitim, şeffaflık ve hesap verebilirlik, toplumsal uzlaşı ve diyalog); demokrasiye yönelik tehditler (darbe ve vesayet girişimleri, terör, kutuplaşma ve nefret söylemi, dezenformasyon, yolsuzluk, ilgisizlik, popülizm, dijital manipülasyon); Türkiye’de demokrasiye müdahaleler ve 15 Temmuz 2016 darbe girişimine karşı millî irade; demokrasi kültürünü yaşatmak: tartışma kültürü, uzlaşma, eleştirel medya okuryazarlığı, gençlerin rolü.