9. Sınıf Temel Hukuk Bilgisi konu anlatımı

Hak, borç ve yükümlülük kavramları; hakkın kaynağı ve dayanağı (Anayasa, kanunlar, uluslararası sözleşmeler, örf ve âdet, yargı kararları); hak ehliyeti ve fiil ehliyeti (ayırt etme gücü, ergin olma, kısıtlı olmama); hakların kazanılması (aslen ve devren kazanma: doğum, işgal, miras, satın alma) ve kaybedilmesi (ölüm, zamanaşımı, hak düşürücü süre, feragat); hakların sınıflandırılması: kamu hakları (temel haklar, siyasi haklar) ve özel haklar (mutlak haklar: mülkiyet, kişilik hakları, fikrî haklar; nispi haklar: alacak hakkı); hakların sınırlandırılması (Anayasa md. 13, ölçülülük, özüne dokunmama), dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK md. 2).

Borç ilişkisi ve unsurları (alacaklı, borçlu, edim: verme, yapma, yapmama); borç ilişkisinden doğan haklar (ifayı isteme, dava ve icra yoluyla takip, tazminat, sözleşmeden dönme, hapis hakkı); borcun kaynakları (sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme); sözleşmenin kurulması (icap ve kabul, irade uyuşması), geçerlilik şartları (ehliyet, şekil, konu: hukuka, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmama, imkânsız olmama), irade bozuklukları (yanılma, aldatma, korkutma); borcu sona erdiren sebepler (ifa, ibra, takas, yenileme, imkânsızlık, birleşme, zamanaşımı); sözleşme türleri (satış, kira, hizmet/iş, eser, kredi, bağışlama, vekâlet, kefalet, mesafeli satış ve tüketici sözleşmeleri, cayma hakkı).

Adli ve idari merciler (adliye, mahkemeler, savcılık, icra daireleri, noterlik, idari kurumlar); mahkemelerde alternatif çözüm yolları (arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim); dilekçe türleri (dava dilekçesi, cevap dilekçesi, şikâyet dilekçesi, bilgi edinme başvurusu) ve dilekçe yazma kuralları; UYAP Vatandaş Portalı ve e-Devlet üzerinden dava dosyası takibi; tebligat ve elektronik tebligat (e-Tebligat); adli yardım (avukatlık ücreti ve yargılama giderlerini karşılayamayanlar için baro adli yardım bürosu); icra takibi ve takip hukuku belgeleri (ödeme emri, haciz); mahkeme kararları (hüküm, ara karar, kesinleşme); kanun yolları (istinaf, temyiz, karar düzeltme), Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve AİHM.

Günlük hayatta sık karşılaşılan hukuki durumlar: iş hukuku (iş sözleşmesi, çalışma süreleri, yıllık izin, kıdem tazminatı, sigortalılık, çocuk işçiliği yasağı ve 15 yaş sınırı), iş yerinde mobbing (psikolojik taciz) ve başvuru yolları; aile hukuku (nişanlanma, evlenme şartları, resmî nikâh, velayet, nafaka); miras hukuku (yasal mirasçılar, saklı pay, vasiyetname, mirasın reddi ve 3 aylık süre); kira ilişkileri (kira artışı, depozito, tahliye); tüketici hakları ve şikâyet yolları; trafik kazası ve sigorta; kişisel verilerin korunması (KVKK), bilişim suçları, sosyal medyada hakaret ve kişilik haklarının ihlali; hukuki okuryazarlık ve haklarını bilen vatandaş.