9. Sınıf Tarih konu anlatımı

Tarihin tanımı ve konusu; tarih öğrenmenin bireye ve topluma katkısı; tarihin doğası (geçmiş ile tarih farkı, yorum, nesnellik, çoklu bakış açısı); tarihsel bilginin üretim süreci; birincil ve ikincil kaynaklar; kaynak eleştirisi; tarihin yardımcı bilimleri.

Zaman ve kronoloji; tarihte kullanılan takvimler (Hicrî, Miladi, Rumi, 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Celali); takvimler arası dönüşüm mantığı; tarih öncesi ve tarih çağları; Avrupa merkezli çağ ayrımının eleştirisi; tarih araştırma ve yazımında dijital dönüşüm (dijital arşivler, veri tabanları, sanal müzeler, yapay zekâ ve bilgi kirliliği).

Avcı-toplayıcılıktan üretime geçiş; Tarım (Neolitik) Devrimi ve sonuçları; Anadolu’daki erken yerleşim ve inanç merkezleri (Göbeklitepe, Çayönü, Çatalhöyük); şehirleşme, iş bölümü ve sınıflaşma; yazının bulunuşu ve gelişimi (çivi yazısı, hiyeroglif, alfabe); Anadolu’da yazı.

Eski Çağ’da devlet ve yönetim anlayışları (teokrasi, şehir devleti, imparatorluk, demokrasi); Mezopotamya, Mısır, Hitit, Pers, Yunan ve Roma’da yönetim; ordu ve savaş teknolojisi; Kadeş Savaşı ve Antlaşması; yazılı hukukun doğuşu (Urukagina, Ur-Nammu, Hammurabi), Hitit hukuku, Roma hukuku ve Türk töresi.

Eski Çağ medeniyetlerinde inanç sistemleri (çok tanrılı inançlar, Mısır’da ölümden sonra hayat, Hitit “bin tanrılı halk”, Zerdüştlük); bilimsel gelişmeler (matematik, astronomi, tıp, takvim); mimari ve sanat (ziggurat, piramit, tapınaklar); Anadolu medeniyetlerinin katkıları (Lidya’da para, İyonya’da felsefe ve bilim).

Türklerin ana yurdu ve bozkır coğrafyası; konargöçer (yarı göçebe) yaşam ve hayvancılık; at ve atlı kültür; kut anlayışı, töre, kurultay (toy), ikili teşkilat ve onlu sistem; Gök Tanrı inancı ve cenaze gelenekleri (yuğ, kurgan, balbal); Asya Hun, Göktürk ve Uygurların bozkır kültürüne katkıları; Orhun Yazıtları.

Orta Çağ’ın kitlesel göçleri (Kavimler Göçü, Türk göçleri, Moğol yayılması); Kavimler Göçü’nün nedenleri ve sonuçları; Roma’nın bölünmesi ve Batı Roma’nın yıkılışı; Avrupa’da feodalite ve toplum yapısı; Kilise’nin gücü; Haçlı Seferleri’nin nedenleri ve sonuçları.

İslamiyet öncesi Arap Yarımadası; Hz. Muhammed’in hayatı, peygamberliği, Mekke ve Medine dönemleri; Hicret ve İslam devletinin kuruluşu; Dört Halife Dönemi; Emeviler (Arap milliyetçiliği, mevali); Abbasiler (Talas Savaşı, Türklerin devlet hizmetine girişi, Beytü’l-Hikme); Endülüs Emevileri.

Türklerin İslamiyet’i kabulünün nedenleri ve sonuçları; Karahanlılar (ilk Müslüman Türk devleti, Satuk Buğra Han, Türkçenin resmî dil olması, eserler); Gazneliler (Sultan Mahmut, “sultan” unvanı, Hindistan seferleri, Fars kültürü etkisi); Türk-İslam kültürünün ilk eserleri (Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atabetü’l-Hakayık).

Selçukluların ortaya çıkışı; Tuğrul Bey ve Dandanakan Savaşı; Bağdat seferi ve halifeliğin koruyuculuğu; Alparslan ve Malazgirt Savaşı; Melikşah ve Nizamülmülk dönemi; ikta sistemi ve Nizamiye medreseleri; Sultan Sencer, Katvan Savaşı ve devletin dağılması; Türkiye Selçukluları ve Anadolu beylikleri.

İpek Yolu, Baharat Yolu ve Kürk Yolu; ticaret yollarının güzergâhları ve taşınan mallar; ticaret yollarının kontrolü için yapılan mücadeleler; kervansaraylar ve Selçuklularda ticaretin korunması (devlet sigortası); ticaret yollarının kültürel etkileri (bilgi, din, buluş ve hastalıkların yayılması).

Orta Çağ’da İslam dünyasında bilim (Beytü’l-Hikme, çeviri hareketleri, Harezmi, Farabi, İbn-i Sina, Biruni, Ömer Hayyam); Türk-İslam medeniyetinde eğitim kurumları ve mimari; Avrupa’da skolastik düşünce, üniversitelerin doğuşu ve Gotik mimari; Çin’in teknolojik buluşları; medeniyetler arası etkileşim.