9. Sınıf Osmanlı Türkçesi konu anlatımı

Osmanlı Türkçesinin tanımı (Türkçenin 13. yüzyıldan 20. yüzyıl başına kadar Arap alfabesiyle yazılan ve Arapça-Farsça kelimelerle zenginleşen dönemi); Türk dilinin tarihî dönemleri (Eski Türkçe, Orta Türkçe, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi, Türkiye Türkçesi) ve Türkçenin kullandığı alfabeler (Kök Türk, Uygur, Arap, Latin); Osmanlı Türkçesinin bir yabancı dil değil Türkçenin bir dönemi olması; zenginliği (Türkçe, Arapça, Farsça unsurlar; ayrıca Rumca, İtalyanca, Fransızca kelimeler); kültür ve medeniyetimizdeki yeri (edebiyat, bilim, tarih, hukuk, sanat eserleri); arşiv ve kütüphanelerde Osmanlı Türkçesi (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Süleymaniye Kütüphanesi, Topkapı Sarayı Arşivi, vakıf ve tapu kayıtları, şer’iye sicilleri); günümüzde Osmanlı Türkçesi bilmenin önemi (tarihî belgeler, mezar taşları, kitabeler, aile tapuları, kültürel süreklilik); 1928 Harf İnkılabı.

Osmanlı Türkçesi alfabesindeki harfler (elif’ten ye’ye, Türkçeye özgü pe, çim, je ve sağır kef dahil) ve sesleri; yazının sağdan sola yazılması; harflerin başta, ortada, sonda ve ayrı yazılışları; kendinden sonraki harfe bitişmeyen harfler (elif, dal, zel, re, ze, je, vav); noktalı ve noktasız harfler, nokta sayıları ve yerleri; aynı sesi karşılayan farklı harfler (s: se, sin, sad; z: zel, ze, dad, zı; t: te, tı; h: ha, hı, he; k: kaf, kef) ve kalın-ince ünlü ilişkisi; harekeler (üstün, esre, ötre, cezm, şedde); Osmanlı Türkçesinde rakamlar (soldan sağa yazılış) ve noktalama işaretleri; ebced hesabı (harflerin sayı değerleri) ve tarih düşürme geleneği.

Osmanlı Türkçesinde ünlülerin yazılması: okutucu (sesli) harfler—elif (a, e), vav (o, ö, u, ü), he (kelime sonunda a, e), ye (ı, i); ilk hecede ve kelime başında okutucu harflerin kullanımı; kelime başındaki ünlüler (elif + vav, elif + ye); kef harfinin farklı okunuşları (k, g, ğ, n—sağır kef, y); ünsüzlerin okunuşunda kalınlık ve incelik (kalın sıralı: kaf, gayın, sad, tı; ince sıralı: kef, sin, te) ve ünlü uyumu ilişkisi; Türkçe eklerin yazılışı ve okunuşu (çokluk eki -lar/-ler, iyelik ve hâl ekleri, fiil çekim ekleri: -yor, -dı, -mış, -acak, -malı); ek-kök ilişkisiyle okuma; Arapça ve Farsça asıllı Türkçeleşmiş kelimelerin okunuşu; matbu harflerle okuma ve yazma alıştırmaları.

Arapça asıllı kelimeler: kök (genellikle üç harfli) ve kalıp (vezin) mantığı (k-t-b: kitap, kâtip, mektup, mektep), çokluk şekilleri (-ât: hayvanât; -în/-ûn: muallimîn; kırık çoğul: kütüb, ulûm, eşya); Farsça asıllı kelimeler, ekler ve birleşik kelimeler (-hâne: kütüphane, -dâr: bayraktar, nâ-: nâmert, bî-: bîçare); Farsça tamlama (izafet: Divan-ı Hümayun, Bâb-ı Âli, Mekteb-i Harbiye) ve Arapça tamlama (Dârü’l-fünûn, Beytü’l-mâl); kalıplaşmış ifadeler; sayılar, gün ve ay adları; Hicri (ay) ve Rumi (mali, güneş) takvim, Miladi takvime çevirme (Rumi + 584); hat sanatı ve çeşitleri (nesih, sülüs, rika, talik, divani, kûfi, siyakat), ünlü hattatlar (Şeyh Hamdullah, Hafız Osman, Mustafa Rakım, Hamid Aytaç); matbu ve yazma eserler; resmî belgeler (ferman, berat, tapu, nüfus tezkiresi, vakfiye, tahrir defteri), levha, kitabe ve mezar taşları; çeviri yazı (transkripsiyon) sistemi.